احمد منزوى
7
فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى )
پيشگفتار اهميت فراهم آوردن فهرست مشترك از همهء نگاشتهها و نسخههاى فارسى بر پژوهندگان روشن است . يكى هم براى يافتن قلمرو جغرافيايى اين زبان ؛ گسترهء نگاشتههاى فارسى ، سرزمين گستردهاى كه ايران امروزى و خراسان بزرگ از افغانستان و تاجيكستان و سمرقند و بخارا و قفقاز را فرا مىگيرد . ابرهاى رحمت از اين سرزمينها برخاسته ، بر منطقهء وسيعى از شبه قارهء هندوستان ( هند ، پاكستان ، بنگال ، سيلان ) و آسياى صغير ( عثمانى تا بالكان ) باريده ، جوانهها زده شكوفههاى فرهنگ مشترك ايرانى بشرى را در اين سرزمينها شكفته است . بدينگونه سدهها ، زبان فارسى ابزار دادوستد فكرى و فرهنگى ميان مردم اين سرزمينها بوده است . كتابها در رشتههاى گوناگون ، به زبان فارسى در اين سرزمينها نگاشته شده است ، يا نسخهبردارى شده ، و با كوچ مردمان جابجا شده است . بسيارى نگاشتهها در دستور زبان عربى كه به زبان فارسى در شبه قاره نگاشته شده است ، نشانگر آن است كه زبان عربى را به كمك زبان فارسى مىآموختهاند . نصابهاى فارسى - پنجابى و ديگر زبانهاى محلى ، نشانگر اين است كه زبان علمى گويشهاى بومى زبان فارسى بوده است . بسيارى از هندوان و يا سيكان كتابهايى در دستور زبان فارسى و يا نامهنگارى نگاشتهاند ، كه كاربرد و گسترش اين زبان را در آن سرزمين مىنماياند . گسترش زبان فارسى در شبه قارهء هند با حكومت تيموريان هند و مهاجرتهاى ايرانيان به خاور به اوج خود رسيد ، كه « فهرست مشترك نسخههاى خطى فارسى پاكستان » خود