بريتانيا چاپى 586 « روزنامهء سفر دويم فرنگستان » . * روزنامهء سفر شيراز . ن . تهران - شيراز 1251 ه / 6 - 1835 م و شيراز - اصفهانى . استورى 1 ( 2 ) : 1153 ؛ بلوشه 1 / 377 ، 649 . * روزنامهء سفر عتبات . عبد العلى اديب الملك فرزند حاج عليخان حاجب الدوله . سفرنامهء سفر ناصر الدين شاه است كه از محرم 1273 ق آغاز شده است و در آن گزارش رويدادهاى روزانه آمده و ديدنىهاى منازل ميان راه و كسانى كه در اين سفر به ديدن شاه آمده‌اند گزارش شده است . آغاز : واجب الوجودى را سجودست كه عالم امكان از پرتو وجودش موجود است ، و جهانيان را درود حضرت . نسخه‌ها 6 / 4006 ( 2 نسخه ) ؛ ملك 9 / 340 « سفرنامهء عتبات » . * روزنامهء سفر فرنگستان . سفرنامهء ناصر الدين شاه . ناصر الدين شاه ( 1264 - 1313 ه ) ، اين سفر از دوشنبه 22 صفر 1290 آغاز و يادداشت‌ها روزبه‌روز نگاشته مىشده است . بدين‌گونه سفر ادامه مىيابد : ايران ، روس ، آلمان ، بلجيك ( بلژيك ) ، انگليس ، فرانسه ، سويس ، ايتاليا ، اطريش ، عثمانى ، قفقازيه و صبح چهاردهم رجب 1291 در راه انزلى پايان مىيابد . آغاز : بسمله . روزنامهء سفر فرنگستان است كه به ميمنت و مباركى بخواست خداوند تعالى . . . از طهران تا انزلى را سابقا در سياحت گيلان به تفضيل نوشته بوديم . مشترك 10 / 64 ( 1 نسخه ) ؛ نسخه‌ها 6 / 4006 « روزنامهء سفر فرنگستان » ( 1 نسخه ) ؛ ذريعه 11 / 270 « روزنامهء سفر دوم . . . » ، همانجا 12 / 188 چند سفرنامهء او ؛ استورى 2 / 340 ، 341 ، 342 چند « روزنامه ، سفرنامهء فرنگستان » و چند سفرنامهء ديگر او ، 1156 ، 1286 « روزنامه » ؛ مشار 3 / 3018 ، 3039 ، 3023 ، 3030 چند سفرنامهء او ، مجلهء آينده ، فروردين - خرداد 1364 خ : 39 « سفرنامه‌نويسى ناصر الدين شاه ، نگاهى ديگر » از ايرج افشار ، كه در اينجا آگاهىهاى كتاب‌شناسى از آن و ترجمه‌هايش نيز آمده است ؛ آثار ملى 16 « روزنامهء فرنگستان » ؛ تبريز ، دانشگاه ، تسبيحى 38 . اندياآفيس ، چاپى 454 « روزنامهء سفر فرنگستان » ؛ شوروى ، سالتيك ، شدرين 1 / 227 ؛ لنينگراد ، گوركى ، چاپى 51 - 52 - 53 - 54 ؛ موزهء بريتانيا ، چاپى 585 ؛ نوشاهى ، چاپى 847 ، همانجا 2 / 1306 ؛ نوشاهى ، موزه 691 . * روزنامهء سفر فرنگستان . ناصر الدين شاه . ترجمه‌هاى انگليسى . اندياآفيس چاپى 428 از ريدرهاوس ، 384 از نورمن بارون لوميس ، 468 از آلبرت شنيدلر . * روزنامهء سفر فطربوخ . ( پطرزبورگ ) . امير عبد الاحد بن امير مظفر . آغاز : روز دوشنبه غرهء ماه جمادى الثانية سنهء 1315 قبل از چاريكساعت از نصف روز جهت استحكام بناء مودّت . ازبكستان ، تاشكند 8 / 32 ( - روزنامهء سفر خيريت اثر چهارم ) و سفرنامه پتروگراد ) . * روزنامهء سفر كرمان . سرباز مهندس ، ميرزا رضا . سفر تهران - كرمان 1322 ه - همراه ميسيون بازرگانى هند و در آن پس از تعيين اعضاى ميسيون به جغرافياى طبيعى و انسانى و