و رويدادهاى تاريخى ، مناظره‌هاى ادبى و علمى روزگارش در فرارود ، و زندگىنامهء دانشمندان و سرايندگان آن روزگار نيز از آن به دست مىآيد . در 46 « گفتار » : 5 - در امتحان كردن اهل فضل اين كمينه را ، 15 - تعريف مجلس امير عليشير ، 30 - حكايت تاج النسب كه عياره‌اى بود در هرات ، 40 - حكايت از چهارباغ شاهرخيه و رسوم آن روز ، نكته‌هايى دربارهء موسيقى . آغاز : حمد بيحد و سپاس بيقياس پادشاهى را سزد كه بدايع وقايع امور بنى آدم . مشترك 10 / 56 ( 3 نسخه ) ؛ نسخه‌ها 5 / 3887 در بخش موسيقى ، همانجا 6 / 3993 در سفرنامه‌ها ( 5 نسخه ) ؛ ذريعه 9 / 12491 « ديوان واصفى » ؛ استورى 1 / 373 ؛ مشار 1 / 705 ( نشانى 2 چاپ مسكو و تهران ) ؛ صفا 5 / 3 / 1577 ، همانجا 1622 ؛ فرهنگ سخنوران 639 ؛ تاريخ تذكره‌ها 2 / 467 تا 482 به اعتبار شرح‌حال سرايندگانى كه در بردارد ؛ تاريخ افغانستان 1 / 16 ؛ نفيسى 1 / 253 ، همانجا 559 ؛ موسيقى 146 ؛ افشار 2 / 40 گفتار بولديروف ؛ نشريه 5 / 474 ، همانجا 9 / 90 ؛ آكادمى علوم ، تذكره 57 تا 62 ( 4 نسخه ) ؛ ازبكستان ، تاشكند 5 / 97 ( 2 نسخه ) ، همانجا 7 / 53 ( 2 نسخه ) ، همانجا 8 / 56 ؛ ازبكستان ، سليمانف 1 / 297 - 299 ؛ افغانستان 334 ؛ ازبكستان ، تاشكند 1 / 175 تا 180 ( 9 نسخه ) ؛ شوروى ، سالتيك ، شدرين 1 / 41 - 42 ؛ فرهنگستان ، الفبايى 1 / 72 و 73 ( 4 نسخه ) ؛ گنج دو نسخه : ش 8448 و 12898 مدينه 27 ؛ نوشاهى موزه 691 . * بدايع وقايع نخستين سفر مظفر الدين شاه به اروپا . هدايت ، رضا قلى فرزند جعفر قليخان . ( ن 1900 م ) . ترجمه‌اى است از نوشتهء كوريلن خبرنگار فرنگى ، از « بدايع وقايع نخستين سفر مظفر الدين شاه به اروپا » كه در روزنامهء انديار در اروپا چاپ شده بود . سفر يكم او در 12 ذيحجهء 1317 ق آغاز شده است . آغاز : مقدمه از قول نگارنده : از آنجا كه سياحت اروپ و گشت و گذار ممالك فرنگ همواره منظور . نسخه‌ها 6 / 3993 ( 1 نسخه ) ؛ مشار 1 / 706 ؛ ملى 2 / 34 . * برف و يخ . واضح بخارايى ، رحمت اللّه ( زنده در 1288 ه ) . وصف كوه كرمانشاه كه در برگشت از حجاز ديده است . تاريخ تذكره‌ها 1 / 154 . * بره آورده . نواب مصطفى خان . سفرنامهء حج اوست . عبد الرحيم 1 / 372 . * بزم غريب . شيرازى ، اسد اللّه خان درويش ( ن 1221 ه ) . سفرنامهء مكه . نسخه‌ها 6 / 4266 ( نامش ) ؛ دانشگاه 10 / 1952 . * بزم وصال . صبورى . سفر از ايران به هند . استورى 922 ؛ مشار 1 / 762 ؛ اندياآفيس ، چاپى 72 ، همانجا 455 . * بستان السياحه . شيروانى ، زين العابدين ، مستعلى شاه نعمت اللهى ، متخلص به تمكين . ( ن 1248 ه ) . ديده‌هاى سفر اوست به افغانستان ، هند ، تركستان ، ورارود ، خليج فارس ، يمن ، حجاز ، مصر ، شام ، عثمانى و ارمنستان . و ديدارش با دانشمندان و عارفان محلى . در 4 « باب » و سربندهاى « بستان » ، « گلشن » و « گلزار » و حاوى ديدنىها و آداب و رسوم آن سرزمين‌ها ، سپس