احمد منزوى
13
فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى )
1 - نام كتاب ممكن است نام كتاب در نسخهها و منابع به چندگونه آمده باشد . مىكوشم نام اشهر را ، يا نامى كه در منابع معتبرتر آمده ، يا نامى كه كتاب بدان نام چاپ شده را پايه قرار دهم . و براى ديگر نامها ، مدخل ارجاعى بسازم . تا هركسى به هريك از نامها مراجعه كرد ، دست به مطلوب خود يابد . براى حفظ امانت ، و بازماندن راه پژوهش ، پس از ذكر هر منبع ، اگر لازم باشد ، نامى كه آن منبع بدان اثر داده آورده مىشود . براى مثال : « وقايع حيدرآباد » كار نعمت خان عالى شيرازى ، در فهرستها و منابع و حتى چاپها ، به نامهاى گوناگون آمده است . از آن ميان : وقايع نعمتخان ، روزنامهء وقايع حيدرآباد ، روزنامهء محاصرهء حيدرآباد ، روزنامهء واقعات دار الجهاد حيدرآباد ، وقايع كولكنده ، تسخير قلعهء كلكنده و چند نام ديگر ، همهء اين نامها زير يكى از عنوانها كه به ديد اين ناچيز اشهر و يا مناسبتر بود جاى داده شده است . ولى در دنبال هر منبع ، نام به كار گرفته در آن منبع آورده شده است . بار ديگر مثالى مىآورم از كار همان نعمت خان عالى : ذريعه 11 / 171 « روزنامهء محاصرهء حيدرآباد » ؛ همانجا 25 / 132 « وقايع نعمتخان » ؛ استورى 1 / 590 « روزنامهء واقعات محاصرهء دار الجهاد حيدرآباد » و . . . براى يكسان شدن و در يك جا گرد آوردن ، بايد در برخى از نام كتابها تراش داده شود . مثلا : « هذا كتاب مستطاب گلستان » و « گلستان سعدى » به « گلستان » سعدى ، يا « مثنوى خسرو و شيرين » به « خسرو شيرين » يا « غزليات سعدى » يا « قصايد سعدى » يا « قصايد فارسى سعدى » يا « منتخبات اشعار سعدى » همهء اين گونه عنوانها به « ديوان سعدى » تراش داده شود . تراش در نام كتابها و رسالههايى كه نام ويژهاى ندارند ، از اين مرزها مىگذرد و پاى سليقه كه از تجربهء شخصى به دست آمده ، به ميان مىآيد . در بخش داستانها نامهاى زير به « داستان ادهم » تراش داده شده است : حكايت ادهم سقا ، داستان ادهم درويش ، ادهم وزير ، قصهء ادهم و درويش ، داستان ادهم سقا ، ادهم سقا ، و جز آنها . ولى چنان كه گفته شد به دنبال هر منبع نامى كه آن منبع بدان داده آورده شده است . 2 - نام نگارنده پس از نام كتاب نام نگارنده ، اگر ترجمه باشد نام نگارنده و سپس مترجم آورده شده