احمد منزوى
12
فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى )
فهرستواره در اين مرحله چنان كه اشاره رفت ، هدف « سرشمارى » است از هرآنچه مىشود به آن يك اثر مكتوب نام نهاد : كتابهاى مشخص و معنون ، رسالههاى كوتاه ، ديوانهاى مشخص و معنون ، اجزاى ديوانها از درون مجموعهها و جنگها ، مانند « ترجيعبند » و « رباعى » و چند « غزل » و يا « رباعى » و گنجاندن اين اجزاى پراكنده از يك « ديوان » و يا سرودههاى باقىمانده از يك سراينده را به زير يك عنوان ، تا آسانتر در دسترس مراجعهكنندگان قرار گيرد . براى اين سرشمارى ، شمارى از منابع كتابشناسى و فهرستها تورق شده و آگاهىهاى لازم براى آن سرشمارى از سطر به سطر بيرون كشيده شد و مىشود . آگاهىهاى بيرون كشيده از اين منابع بر برگههايى مناسب با ذكر منبع نوشته مىشود و گشت ، و اين برگهها برحسب الفبايى در نام كتابها در قفسهها جاى داده شد . « فهرستوارهء كتابهاى فارسى » حاصل ادغام آن برگههاست . هر برگه از دو قسمت تشكيل مىشود : الف ، مدخل . ب ، منابع . الف - مدخل هر عنوان يا مدخل ، در حد كمالش ، شش مطلب را در بر دارد : 1 - نام كتاب ، 2 - نام نگارنده يا مترجم ، 3 - تاريخ نگارش يا ترجمه ، 4 - موضوع ، 5 - بخشبندى كتاب ، 6 - سرآغاز . و اين آگاهىهاى ششگانه در واقع بخش كتابشناسى هر مدخل از « فهرستواره » را در بر دارد . در اينجا بايد به اين نكته اذعان كنم و پوزش بخواهم ، كه كمتر مىتوان همهء اطلاعات ششگانهء پيشگفته را در همهء مدخلها يافت . هدف چنين بود ولى امكانات اين ناچيز در اين مرحله محدود بود به آگاهىهايى كه در منابع مورد استفاده بوده است ، و نيز محدود به توانايى اين ناچيز در بهرهگيرى از منابع بوده است . در مرحلهء دوم ، كه هدف تدوين « كتابنامهء كتابهاى فارسى » است ، بايستى به اصل نسخهها ( در حد امكان ) و مقالههاى تحقيقى دربارهء كتابها و پيشگفتار چاپ كتابهاى چاپ شده دست يافت . اينك آگاهىهاى ششگانهء مدخلهاى اين « فهرستواره » :