محمد مهريار

600

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

همان بنياد كرج را دارد . كرج با اضافه به ابى دلف نامى است در نزد جغرافيدانان عرب سخت نامبردار . مىگويند كه ابى دلف على بن عيسى العجلى آن را در ميان همدان و اصفهان بنياد گذاشته است و نوشته‌اند كه به همدان نزديكتر از اصفهان است . ياقوت مىگويد : « مردمش آن را كره ( به فتح « كاف » و « را » ) مىخوانند و در روستايى است كه آن را « فاتق » مىگويند « 1 » » و باز ياقوت مىگويد : « فاتق » تعريب كلمهء « هفته » است و باز ياقوت مىگويد كه اين كلمه عربى است و از ريشهء « تكرّج الخبز » گرفته شده و كرج به معناى فسادى است كه بر روى نان حاصل مىشود و باز ياقوت مىگويد : « لا اعرف له معنى غيره » . از اينجا معلوم مىشود در جواب سؤال مقدر كه چرا نام محل را آلودگى و فساد روى نان مىگذارند ، پاسخ مىدهد : « معنى ديگرى براى آن نمىدانم » ، اينكه ياقوت مىگويد ، به همدان نزديكتر است شايد درست نباشد « 2 » و به احتمال اقرب به يقين كرج ابو دلف در آخرين بلوك بربروت و نزديك به فريدن ساخته شده بوده است و اين‌طور كه گفته‌اند شبيه به يك بازارى بوده است در دو طرف جاده و باز ياقوت گويد كه از كرج تا بروجرد 10 فرسخ است و باز تذكر مىدهد كه ميوه و كشت و زرع ندارد و همهء اينها را از بروجرد براى آن مىآوردند . بدون اينكه در تاريخ اين محل طول و تفصيلى بدهيم همين‌جا مىگوييم كه اين شهر شهرى سست و بىبنياد بوده است و چون بيشتر بناهاى آن نااستوار و سست بوده است تاب بارندگى اين نواحى را نداشته ، ويران شده و با عزل على بن عيسى از حكومت به‌زودى اين شهر خراب شده و از بين رفته و اينك اثرى از آن به جاى نيست . توضيح ديگر دربارهء گفتار ياقوت اينكه ياقوت فكر كرده است كرج عربى است در حالىكه كرج در عربى از واژه‌هاى دخيل است و اصل آن فارسى است و كره است . « 3 » صاحب كتاب الالفاظ الفارسية هم دچار اشتباهى شده و مىگويد : كرج مأخوذ است از كره به معنى چرك ، و آن را « العطن و العفونه » معنى مىكند در حالىكه كره در اصل فارسى است و نه به معناى عفونت است نه فساد و نه شايسته است كه بگوييم ايرانى چنين نام زشتى را بر محلى بگذارد . اينك بر ماست كه به واژه‌شناسى آن بپردازيم . واژه‌شناسى : چون كرج نزديك اصفهان ويران شده است گفت‌وگوى بيشترى دربارهء آن

--> ( 1 ) - از نام فاتق ما بىاطلاع هستيم . ( 2 ) - ن . ك . به : معجم البلدان ذيل عنوان كرج . ( 3 ) - ن . ك . به : كتاب الالفاظ الفارسية المعرّبه ، تأليف السيّد ادّى شير ( رئيس اساقفه سعرد الكلدانى ) ، ص 133 .