محمد مهريار
525
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
يعنى چه ؟ واژهشناسى : در آغاز سخن گفتيم كه اين واژه پارسى نيست و از دو جزء تركيب شده است ، جزء اول « طوق » و بعد « چى » . كلمهء طوق تركى است . الان تلفظ اين واژه طوق است و اين كلمه تحريفيافتهء كلمهء توق است ( به ضم اول و ثانى ) . ظاهرا در آذربايجان تركزبانان آن را چيزى شبيه به طوق تلفظ مىكنند ، بر اثر كثرت استعمال توق تركى به صورت توق درآمده و با طاى عربى هم نوشته شده و اينك براى ما دشوارى حاصل شده كه طوق يعنى چه ؟ و طوق به قاف به معناى « ياره » است و طوق انداختن در پارسى استعمالى دارد يعنى اثرى از چيزى آشكار شدن و طوغ به معناى آن علامتى است كه براى عزادارى برپا مىكنند و در بعضى از نواحى شرق ايران آن را غل مىگويند و چوب بلندى است كه پارچههاى مختلف به شكل دستمال ، بزرگتر يا كوچكتر بر آن بستهاند . و واژهء مستعمل « توق » يعنى همان پاى توق كه در محل معينى ( وسط ديه يا تكيه - حسينيه ) نصب مىشده است . بههر صورت توق تركى كمكم به طوق عربى بدل شده . اما در تركى توق ( به ضم اول و ثانى ) به معناى مرغ و پرنده است و اما جزء دوم « چى » در تركى پسوند نسبت است و چون در زمان صفويه تلفظ تركى رايج بود ، طوقچى هم يعنى مأمور نگهدارى و تربيت مرغ ، چنان كه تفنگچى ، قورچى ، ارابهچى ، جزايرىچى و . . . و بعيد است بتوان گفت كه « چى » علامت تصغير پارسى در اينجا با « طوق » تركيب شده باشد ، چون مفهوم اصلى واژه با تصغير سازگار نيست .