محمد مهريار

480

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

دربارهء جامعه‌شناسى اين ناحيه نيز چندان چيز دلچسب و دلاويز نداريم ، چون ايل قشقايى ترك‌زبان‌اند و از قدمت و سابقهء اين شهر و يا قصبهء پيشين همين لفظ باشكوه خود را دارد كه به دو دهستان سميرم سفلى و عليا و يا سميرم بالا و سميرم پايين داده است . ازاين‌رو ما هم توجه خود را به شناخت نام اين ديه معطوف مىداريم . واژه‌شناسى : به گمان من و برحسب اصولى كه تاكنون به كار برده‌ايم و قواعدى كه به‌دست داده‌ايم و در درج كلام به آنها اشاره خواهيم كرد اين واژه مركب از دو جزء « سمى + رم » است . اما واژهء « سمى » ، چنان كه گفته‌ايم « 1 » برحسب لهجه‌هاى مختلف حرف « ز » به « سين » تبديل مىشود و از اينجا معلوم مىشود كه جزء اول همان كلمهء « زمى » به معناى « زمين » است و در فرهنگها اساسا « زمى » به همان معناى « زمين » استعمال شده است . توضيح آنكه كلمهء « زم » در اوستايى به معناى زمين است با پسوند « اين » و همين كلمه در پهلوى « زميك » شده و با پسوند « ايك » وجود دارد . در لهجه‌هاى ديگر موجود ايران از قبيل ولاسگردى ، يارندى ، نطنزى ، سنگسرى ، سمنانى و غيره همه به صور مختلف و بسيار نزديك به هم « زمين » و « زامين » و « زم » استعمال مىشود . « 2 » و « زمى » به معناى « زمين » هم در لغت ياد شده است . در سرتاسر ايران با نام « زم » و مشابهات آن به همين معناى « زمين » اسامى بسيارى آمده است . فى المثل زمكان ( پاوه ) ، زمنه ( سبزوار ) ، زمه ( تربت حيدريه ) ، زميان ( كرمان ) ، و از همه جالبتر زم‌هاروم ( ايرانشهر ) و گذشته از اينكه بسيار مناسب و شايسته است ، ناحيه‌اى را با زمين و مشتقات آن نامبردار سازند اساسا حتى در تداول حاضر زبان فارسى زمين را جز در معناى عام در معناى خاص هم به كار مىبرند . فلان زمين يا زمين من و زمين خانه و باغ و غيره همه ناظر بر اين است كه كلمهء « زمين » به‌طور مطلق به معناى « ارض » عربى همه‌جا استعمال نمىشود ، بلكه خاصا در مورد محلى نيز به كار مىرود ؛ چنان كه در گوشه به گوشهء ايران براى اين امر امثلهء فراوان وجود دارد . زمين دراز ( جيرفت ) ، زمين بوستان ( جيرفت ) ، زمين انجير ( بافت ) ، زمين سياه ( بندرعباس ) و زمينو و زمينى ( بندرعباس ) . « 3 »

--> ( 1 ) - ن . ك . به : نامواژهء سمسان و سمسور در همين فرهنگ . ( 2 ) - ن . ك . به : برهان قاطع و تعليقات مصحح ذيل عنوان زمى و زمين . ( 3 ) - ن . ك . به : فرهنگ آ . م . م . ذيل اين عنوان .