رايج شدن استفاده از چاههاى نيمه‌عميق و نزديكى به رودخانهء زاينده‌رود كه بر اثر الحاق آب كوهرنگ و سد شاه عباس براى زراعت اصفهان بسيار مفيد افتاده است ، سخت آباد شده است و به‌علاوه رواج كسب و كار موجب ترقيات اقتصادى در اين نواحى كشاورزى شده است . از لحاظ جامعه‌شناسى روستايى دربارهء براآن توضيحات كافى به مناسبات عديده داده‌ايم و آنچه بيشتر بايد گفت در عنوان خود براآن مطرح شده است . به‌هرحال مردم اين نواحى اختصاصاتى نه از لحاظ لهجه و زبان و نه از لحاظ كيفيت معيشت و حضارت دارند . شهرگرايى به‌شدت رايج شده است و طولى نخواهد كشيد كه مختصر آداب و عادات روستايى هم از ميان خواهد رفت . در دور و بر اين ديه آثار كهنى به چشم نمىخورد جز منارهء زيباى سه‌طبقه‌اى كه به نام منارهء زيار شهرت يافته و از فاصله‌اى بعيد خودنمايى مىكند . علامه باستان‌شناس بزرگوار پروفسور گدار در شرحى كه براى منارهء زيار نگاشته‌اند مىنويسند : « اين منار در نزديكى روستاى زيار و در ميان خرابه‌هاى شهرى برپا شده كه به گفتهء اهالى محل شهر وانديلان ( كذا و بايد ازلان باشد . ) ناميده مىشده است . « 1 » » اين شرح وقتى نوشته مىشده است كه اين خرابه‌ها وجود داشته است ولى در حال حاضر نشانى از اين خرابه‌ها نيست و شهر وانديلان نيز بىشك اشتباه است چون به اين صورت شهرى در متون قديم نيامده و شناخته نيست . چيزى كه هست در نزديكى زيار ديهى است به نام اندلان كه در ذيل عنوان خود از آن بحثى مناسب به عمل آمد . « 2 » اندلان هم امروز ديه به‌شمار مىآيد و به هيچ روى صورت شهر ندارد و آثارى از قدمت شهرى در آن هم پيدا نيست . در متون قديم اسمى از زيار نيامده است و ياقوت هم متذكر آن نشده است . در زيار منارهء زيبايى وجود دارد كه يگانه منارهء سه طبقه‌اى است كه در اصفهان پيدا مىشود . دربارهء اين منارهء زيبا تحقيقات بسيار شده ولى از همه بهتر تحقيقات دانشمند بزرگوار گدار است كه به‌طور خلاصه مىنويسند : مناره جمعا سه طبقه و روى هم رفته 50 متر ارتفاع دارد و ضخامت پايين آن 5 / 5 متر است و تاكنون سالم مانده است . بنابر تحقيق آن دانشمند در پاى مناره گنبد مسجدى وجود داشته است كه فعلا اثرى از آن نيست .

--> ( 1 ) - كتاب آثار ايران ، ج 4 ، از انتشارات آستان قدس ، ترجمهء ابو الحسن سروقد مقدم ، ص 162 . ( 2 ) - ن . ك . به : اندلان در همين كتاب .