محمد مهريار
457
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
و خرم و زيبا افتاده بر كرانهء خاورى رودخانهء زايندهرود كه در محل آن آب رودخانه با جوش و خروش در جريان است . در سرشمارى سال 1355 جمعيت آن 480 نفر بوده است و اينك در حال حاضر ( سال 1377 ه ش ) بىشك جمعيت آن بيشتر است . « 1 » اقتصاد و كشاورزى و بهداشت كل ناحيه در سنوات اخير بسيار بهبود يافته و جمعيت آن افزايش يافته و وضع اقتصادى آن هم بهبود آشكار پيدا كرده است . بهطورى كه گفتيم اين ديه در ناحيت گركن بخش مركزى لنجان واقع است و اين هردو نام گركن و لنجان « 2 » نامهاى قديمى و كهن است و از آنها درمىيابيم كه اين ناحيه از مراكز تمدن قديم ايران بوده است و دنبالهء آن حضارت تا به امروز ادامه دارد . متأسفانه در تمامت ناحيه اثرى از اين تمدن كهن باقى نيست . مردم زبان و لهجهء خاصى ندارند . نوع معيشت و زندگانى و كيفيت ساختمانى هيچ نشانى از گذشته ندارد . راستى آنكه ديوارهاى خشتى و طاقهاى تيرپوش بيشتر جنبهء ابتدايى دارد و سست و ناهموار است . سوخت گران بوده و آجر نيز ، و به اين دليل ساختمانهاى آجرى استوار در محل پيدا نمىشود . صورت ظاهر ده ژوليده و درهم و كثيف و كوچههايى از آن كثيفتر و اين است همهء آنچه يك ديه ناحيت گركن را توصيف مىكند و خود نشان مىدهد هرآنچه از قديم در آن باقى است در نام آن خلاصه مىشود كه اينك به آن مىپردازيم . واژهشناسى : بايد دانست كه واژهء جليل و فاخر زودان هيچگونه ربطى با « زود » به معنى سريع و تند ندارد و آنچه در بادى امر به نظر مىرسد درست نيست . حقيقت آنكه تقطيع كلمه چنين است : « ز + او + دان » . اما جزء اول تخفيفيافتهء واژهء « زه » است به معنى آب تراويده از زمين ، و در تعدادى لايحصى از نامهاى امكنه و آباديهاى ايران چون زهاب و زواره و زيار و ازيران و غيره وجود دارد . اما جزء دوم « او » كه در خط پارسى حاضر به صورت « واو » نوشته مىشود و « او » تلفظ مىشود . صورت ديگرى از « او » ( OW ) به معناى آب است . دو جزء بر روى هم مىشود « زهاو » معادل « زهاب » اما جزء آخر « دان » پسوند ظرفيت است . چنان كه در نمكدان ، آبدان ، زهدان ، سنگدان و غيره و بر روى هم مىشود جايى كه « آب زه » بسيار دارد و از قضا در ناحيت گركن ديههاى بسيارى از اين « آب زه » هم در رنج و تعب هستند و هم استفاده مىكنند .
--> ( 1 ) - ن . ك . به : جغرافياى تاريخى اصفهان ذيل همين عنوان . در سال 1375 جمعيت آن به 829 نفر رسيده است . ( 2 ) - ن . ك . به : همين نامواژهها در اين فرهنگ .