محمد مهريار
426
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
« ر » مبدل از « ن » است . « 1 » بنابراين در رهنان هم حرف اول « ن » است و « ن » تخفيف يافته كلمهء « نا » است و « نا » به معناى آب است . « 2 » و ديده مىشود كه اين « نا » در نام بسيارى از امكنه به صورت « نى » در مىآيد مثلا در نيريز ( فارس ) ، نيشابور ( خراسان ، نايين ) ، نيو ( اردبيل ، تفت ، مريوان ، همدان ) ، نيشافون ( تربت حيدريه ) ، نيق ( كاشان ، بيرجند ، دماوند ، سبزوار و غيره ) معادل نيك با حرف تصغير آخر و نيكان با جزء « ان » علامت نسبت و بسيارى ديگرى از اين مشابهات . « 3 » در صورت « نى » و « نيه » و « نى » در نامواژههاى نهنى و نيسان و نهوج اردستان گفتهايم با توضيحات مفصل كه اين « نى » در اينجا به معناى آب است و همهء آن نامواژهها كه « نى » دارند با واژهء آب نيز تشابه دارند مثلا نيك معادل « نىك » ( تصغير آب ) همچنانكه نيك داشتيم آبيك هم داريم . « 4 » حقيقت آنكه اين حرف « ى » كه در صورتهايى مثل نيشابور ، نياصرم ( اصفهان ) ، نياسن ( رودسر ) ، نياسر ( كاشان ) و نيان ( اسلامآباد ، بندرعباس ، گناباد ) ، نياوران ( تهران ) و نياوش ( مهاباد و غيره و غيره ) داريم . در اينجا به اصطلاح زبانشناسى ( Euphony ) يعنى حرف زينت است چنان كه در نياوردن و نيامدن و نيازردن و امثال بسيار ديگر آنها داريم كه براى سهولت تلفظ نهآمدن ، نهآوردن ، نهآزردن و امثال اينها در درج سخن وارد مىشود . با اين حال و با اين توضيحات معناى نامواژهء رهنان نسبتا معلوم شد از اينرو مىگوييم كه رهنان تركيب آن « ره ( تلفظ ديگرى از « ر » ) + ن + ان » است يعنى مركب از سه جزء است جزء اول « ره » تخفيف يافتهء كلمهء « ر » ( بالكسر ) مبدل از « ن » تخفيف يافتهء كلمهء « نا » « 5 » است و جزء دوم « ن » همان حرف زينت است كه ذكر آن گذشت براى سهولت تلفظ و جزء آخر « ان » علامت نسبت و كثرت است چنان كه در بسيارى از امثله در اين كتاب توضيح داده شده است .
--> ( 1 ) - ن . ك . به : برهان قاطع فاتحة حرف « ر » و همچنين لغتنامه و مقدمهء مؤلف برهان قاطع و منابع ديگر . ( 2 ) - ن . ك . به : برهان قاطع كه مصحح براى تحكيم گفتار مؤلف شعرى از منوچهرى مىآورد : تا باغ پديد آرد برگ گل مينايى * تا ابر فرو بارد نا و نم آذارى و همچنين لغتنامه و ديگرى منابع . ( 3 ) - بر خلاف آنچه همهء فرهنگها نوشتهاند نيشابور و مشابهات آن « نيوشاپور » نيست . نيشابور و معناى مشابهات آن همه به معناى « آب شاهپور » است و همچنين است سخن در امثال آن . ( 4 ) - ن . ك . به : فرهنگ آ . م . م . ذيل نامهاى مبتدا با حروف « ن » « ر » « رى » و « آب » . ( 5 ) - « ره » همان « نه » است و « نه » همان « نا » و صورت پهلوى « ره » و « نه » و « نا » همه يكى است .