محمد مهريار
352
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
حساب آمده است . « 1 » آنچه از نظر ما داراى اهميت است ، اولا نام بزرگ زيبا و كهن اين ديه است و از آنكه بگذريم تاريخچهء آبادى و عمران جديد آن ، ولى پيش از اينكه به اين هر دو موضوع بپردازيم ، بايد بگوييم كه نام اين ديه در تلفظ عامهء اصفهان و روستاييان محل به صور مختلف « خرچان » با فتح اول و ثانى و « چ » فارسى و خرچون تلفظ مىشود . حافظ ابو نعيم از اين ديه ياد كرده است و اين خود علامت قدمت آن است و همينكه در طى گفتار خود اين واژه را تقطيع كرديم و به معناى آن آگاه شديم ، باز امارهء بزرگى بر قدمت آن بهدست مىآيد . مقدمهء ديگر اينكه اساسا بلوك رودشت اصفهان از ديرباز آباد و معمور و مسكون بوده است و به تعبيرى مىتوان گفت كه آبادى اصفهان و همچنين زراعت و آبادانى آن بيشتر متوجه اين دشتهاى حاصلخيز خاور شهر بوده است و ديههاى باختر اصفهان به حكم همينكه وسعت اراضى آنها كم است ، سابقهء قدمت چندانى ندارند و از برخى ديههاى كهن كه بگذريم اكثرا تازه و نو هستند . بههرحال از سابقهء تاريخى آنكه صرف نظر كنيم بايد به داستان دلكش و شگفت آبادى اخير اين ديه بپردازيم . توضيح اينكه ديه خرچان از بندگلى ( به ضم اول ) كه پس از بند مروان و پيش از بند جنديج « 2 » واقع شده است ، مشروب مىشود . بىشك كلمهء « گلى » « 3 » كه نام اين بند قرار گرفته ، به حكم اينكه قديم نيست ، بايد بههنگام ساختمان جديد اين بند بر آن گذاشته شده باشد و علت تسميهء آن به اسم گل و گلى معلوم نيست . به هر صورت بند جديد در حال حاضر تازه است كه هنوز قرنى بر آن نگذشته است . اما كيفيت تجديد بناى آن از اين قرار است كه دو نفر از فرزندان مرحوم شيخ محمد على معروف به آقا نجفى متوفى سال 1332 ه . ق در زمان حيات پدر خود ، كه مالك قريهء جندان بود و آن ديه را از طرف پدر اداره مىكردند ، در هنگام رفتوآمد خود از اصفهان به جندان ، اتفاقا به اين محل يعنى محل بندگلى مىرسند و يكى از اين دو برادر متوجه وجود بند در اين ناحيه مىشود .
--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 33 . ( 2 ) - ن . ك . به : همين فرهنگ ذيل عنوان جندان . ( 3 ) - نام اين بند در طومار سهام آب زايندهرود ، معروف به طومار شيخ بهائى ، به اسم گلى آمده است ولى از پيش از آن اطلاعى در دست نيست بنابراين بايد خرابى آن بعد از تاريخ طومار ( اوايل قرن دهم ) باشد . ن . ك . مقالهء اينجانب بهعنوان « طومار سهام آب زايندهرود » ، فصلنامهء فرهنگ اصفهان ، شمارهء 16 .