و خمين ، گلپايگان و هردوان باهم بر سر زبانهاست ، به حكم قرب جوار به آن مىپردازيم . خمين نام قصبهء مركزى بخش خمين شهرستان محلات است . « 1 » جمعيت آن ( برحسب لغت‌نامه ) 7038 تن به حساب آمده است و به ناچار در حال حاضر به مناسبت شكوفايى اقتصادى اين نواحى بيشتر است . جادهء آسفالتهء خوبى آن را از يك‌سو به اراك و از سوى ديگر به گلپايگان و دليجان مربوط مىسازد . اين ناحيت عموما چشمه‌سار و قنات آب است و از رودخانه نيز استفاده مىكند . محصول آن بيشتر غلات و شغل اهالى آن بيشتر كشاورزى است . مخصوصا توجه مىدهيم كه آب فراوان در اين ناحيه كه به سرسبزى و خرمى و دلاويزى شهره است كمك بسيار مىكند . از اين پيش خمين باركدهء گندم به شمار مىآمد و همين كه اصفهان ، به حكم كم داشتن غلات براى نان خود دچار سختى مىشد به مجردى كه راه خمين گشوده مىشد و گندم خمين به اصفهان مىرسيد تنگناى نبودى و گرانى از اين شهر رخت برمىبست . به هر صورت خمين در حيات اقتصادى و تأمين نان اصفهان اثر و موقع مخصوص و مهمى مىداشت . در متون قديمى كه اجمالا مورد مطالعه قرار گرفت نام آن نيامده است ، از جمله ياقوت حموى از آن ياد نمىكند ولى به‌هرحال موقعيت اقتصادى و مركزيت آن ايجاب مىكند كه اين شهر برحسب نام كهن و فاخر و جليل خود مركز قديمى براى تمدن و سكونت بوده باشد . « 2 » دربارهء وضع اجتماعى و اقتصادى و جامعه‌شناسى آن توضيح چندانى جز آنچه دربارهء همسايگان آن گفته‌ايم ( گلپايگان و خوانسار ) لازم نيست ، ولى به حكم نام كهن آن و كهن بودن نام همجواران آن مىتوان مطمئن شد كه اين ناحيه هم در سوابق ايام از حضارت و تمدن كهن بهره‌ياب بوده است ، و ديگر اينكه هم به علت مناسب بودن موقعيت محلى و آب و هوا و هم به علت نامهاى قديمى دور و كنار آن ، از قبيل نيوان ، واريان ، ورزنه ، چنگا ، لايجند ، وانشان ( همه از توابع گلپايگان ) ، كه قدمت خود را جار مىزنند ، قدمت خمين و سابقهء تمدن و آبادى آن را هم‌اكنون نيز مىتوان دريافت . واژه‌شناسى : در اطراف ايران نامواژه‌اى به همين صورت خمين كم داريم . فرهنگها بجز

--> ( 1 ) - لغت‌نامه ، ذيل همين نامواژه . ( 2 ) - براى تفصيل بيشتر ن . ك . به : نامواژهء گلپايگان در همين فرهنگ .