سرنوشت هولناك پايانى آنها چه باشد . دربارهء نايين و مضافات آن زير عناوين بسيارى از امكنهء اين محل سخن گفته‌ايم . اجمالا آثار تمدن كهن از گويش و اخلاق و كردار و رفتار و آثار و نشانه‌هاى بسيارى كه در ساختمانها ديده مىشود همه و همه قدمت آن را مىرساند و دريغ از چنين ناحيهء كهنى كه ويران شود . جاى آن داشته است كه ايرانيان ساكن اين ناحيه از پيش به فكر باشند و درختهاى اين ناحيه را از بين نبرده و پوشش سبزينهء خاك را ضايع نكرده باشند تا اين غول مهيب خشكسالى به سراغ آنها نيامده باشد . اكنون نيز با همهء ديرشدن‌ها و از دست رفتن فرصتها مىشود با همين تدبير بر بخار آب هوا افزود و كم‌كم قطره آبى به كامهاى خشكيده رساند . ببينيم خزلان يعنى چه و واژه‌شناسى آن چيست ؟ واژه‌شناسى : در واژه‌شناسى اين نامواژه فورا متوجه مىشويم كه حرف « ل » مبدل از « ر » است . بنابراين خزلان همان « خزران » است . در منابع كهن از ناحيهء خزر همان قسمت مجاور و نزديك درياى مازندران ياد كردند كه نام بحر خزر از آن مشتق است و از قوم خزران طوايفى را كه در مشرق ايران در حدود تركستان و همچنين قفقاز اقامت داشته‌اند ، بدان منسوب نموده‌اند و عجيب است كه نام خزران از آن طوايف در اينجا بر اقامتگاهى اطلاق شده باشد و اين مسأله نشان از پراكندگى اقوام تورانى و آريايى هم در مشرق و هم در خود ايران مىباشد . به هر صورت از خود واژهء خزران نيز قدمت آن آشكار است و اين استنباط مهم تاريخى نيز از آن به دست مىآيد . خسكك Xaskak نام ديهى است كه در عداد ديه‌هاى دهستان پيشكوه يزد به شمار آمده است . اين ديه در سال 1345 « 1 » فقط 49 نفر جمعيت داشته است و به حكم اينكه همهء ديه‌هاى شهرستان يزد از آب قنات مشروب مىشود ، اين ديه نيز قنات آب است و نظر به قلت يافتن آب در روستاهاى اين شهرستان بىشك در حال حاضر جمعيت آن از اين تعداد كمتر است . اصلا اين دهستان پرجمعيت نيست و ديه‌هايى كه در آن از يك نفر تا پنج و شش نفر ساكن داشته باشد مىتوان يافت ؛ ولى همچنان‌كه در ذيل عنوان خرانك و خرانق آورديم به علت اكتفا به

--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 108 .