است . در توضيح اين امر مىگوييم كه هرچه محل دور افتاده‌تر باشد و در معرض حوادث و رويدادها و جنگها و غلبهء مهاجمان ( كه در تاريخ ايران فراوان است ) كمتر واقع شده باشد ؛ آن لهجه و نيم‌زبان ، و يا اگر لهجه سالم‌تر باشد آن زبان ( و نه نيم‌زبان ) بىپيرايه‌تر و كامل‌تر و خالص‌تر باقى مانده و با عربى و تركى اختلاط كمتر يافته است و هرگاه ارتباط و معارفات مردم ناحيه با شهر بزرگتر اطراف خود از لحاظ قرب محل و يا جهات ديگر بسيار زياد بوده باشد ، چندان‌كه همه‌چيز ناحيه در زير نفوذ و سلطهء محل غالب قرار گرفته باشد ، در اين صورت آن لهجه و نيم‌زبان نيز به‌كلى نابود شده و از ميان رفته است و جز رنگ مختصرى از آن در زبان مردم محل ديده نمىشود . از مطالعه در اين موضوع روشن مىگردد كه در همهء نواحى ايران اين مسأله مصاديق بسيار دارد . فى المثل ، در ناحيت شهميرزاد ، « 1 » ولاسگرد ، « 2 » نطنز و قهرود ، ارتباط خاص زبان يا نيم‌زبان محلى به اصل بسيار نزديك‌تر و روشن‌تر است چندان‌كه گاهى در اين نواحى زبان خاصى پيدا مىكنيم كه به يكى از دسته‌هاى شرقى و يا غربى صورت كهن زبانهاى آريايى تعلق داشته باشد . و تواند باشد كه صورتى از فارسى ميانه و يا قريب به آن در لهجهء مردم محل رواج و شياع دارد كه البته به‌علت ساخته شدن راه رفت‌وآمد ماشين و ارتباطات راديو و تلويزيون و روزنامه سخت تحت تأثير صورت حاضر زبان فارسى و بالطبع كمى عربى و فرنگى و گاه تركى ( در صورت نزديكى به ناحيت ترك‌نشين ) در مىآيد و روزبه‌روز بافت اصيل آن خدشه‌دار مىشود . اين خصوصيت در لهجهء خوانسارى ، خلخالى ، زفره‌اى و لهجهء ابيانه و قهرود و قمصر و جوشقان و گز برخوار در نواحى اصفهان وجود دارد . « 3 » چون نامى از لهجهء گزى برديم همين‌جا بايد بگوييم كه لهجهء گزى لهجه‌اى است كه در ناحيت ديه گز واقع در شمال شرق اصفهان موسوم به برخوار رايج است و تقريبا همهء ساكنان سمت شرق و شمال شرقى اين ناحيت ، يعنى بلوك رويدشت و كوهپايه تا برسد به ناحيت يزد و نايين به زبان محلى شبيه يا نزديك به آن تكلم مىكنند . « 4 »

--> ( 1 و 2 ) - دو شهرك است در شمال سمنان و داراى لهجهء مخصوص كه بسيار مورد توجه است . ( 3 ) - براى شناخت اين ديه‌ها ن . ك . به : همين فرهنگ ذيل عناوين مربوط . ( 4 ) - زبان گزى خاصا در خود گز و خورزوق و اندكى در ورنوسفادران ديده و تكلم مىشود .