محمد مهريار

290

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

جزن Jazan در دهستان كركس نطنز كهنسال و سردسير ديهى داريم به نام جزن ، اين ديه در سال 1345 ، در حال حاضر 56 نفر جمعيت داشته است و از خصوصيات جالب توجه در اين محل افزايش تعداد خيلى بيشتر از نصف مردان بر زنان است . ( اغلب اوقات تعداد زن و مرد در حدود نصف همه‌جا به چشم مىخورد ) . ناحيهء نطنز كه يكى از نواحى بسيار كهنسال سكونت آريايى است ، از قديم آباد بوده و اينك با همهء اينكه آب قناتها كاهش يافته است باز هم از شكوفايى نسبى اقتصادى برخوردار مىباشد . ناحيهء نطنز خوش آب و هوا با زمستانهاى سرد و تابستانهاى معتدل ناحيتى است باصفا ، پردرخت و راستى دلكش ، به حكم اينكه در سوابق ايام برف زيادى مىآمد و مدتى ( قرب سه چهار ماه در سال ) رابطهء نطنز با شهر اصفهان و كاشان قطع مىشد . خصوصيات اخلاقى ، صبغهء زندگانى و از اين هر دو مهمتر ، لهجه و گويش كهن نطنزى در خود نطنز و اطراف آن باقى مانده است . گويشهاى ديگرى در دور و كنار آن همچون گويش ابو زيد آبادى فريزندى ، ابيانه و قهرودى همه نشانى از حفظ آثار كهن و همچنين دور بودن ناحيه از معارفات و تبادلات معمول بوده است ولى اينك اين گويشها بدون اينكه كاملا جمع‌آورى و شناخته شود تحت تأثير راديو و تلويزيون مركزى و روزنامه‌ها و كتابهاى پارسى رو به ضعف مىرود و طولى نخواهد كشيد كه كورسوى اين چراغ نيز كه نشانهء بارز تمدن كهن است به خاموشى خواهد گراييد . دربارهء جغرافياى تاريخى و جامعه‌شناسى محل بيش از اين توضيحى را در اينجا لازم نمىبينيم به عناوين نطنز و مضافات آن ابيانه ، هنجن ، ابو زيدآباد ، قهرود ، قمصر ، طرق و برخى ديگر در همين فرهنگ رجوع كنيد . مىپردازيم به واژهء دلنشين نام آن . واژه‌شناسى : چنان كه آشكار است واژهء جزن از دو جزء « جز + ن » تركيب مىيابد . جزء اول جز همان معرب « گز » است و مىدانيم كه « گز » در تعريب به صورت « جز » در مىآيد . « 1 » ( تبديل « گاف » فارسى به « ج » عربى ) و در مطاوى كتاب مخصوصا زير عنوان گزين و غيره گفته‌ايم كه درخت گز از درختان بسيار محبوب و مطلوب طبع ايرانى بوده و با آب و هواى خشك و كويرى گزلان سازگار است در سرتاسر ايران نواحى بسيارى با نام گز نامبردار

--> ( 1 ) - ن . ك . به : المعرب جواليقى ص 6 ، 7 ، 8 ، 9 ، 10 چاپ قاهره دار الكتب المصريه 1361 .