در آغاز كار نمىدانستم سرانجام اين كار شدنى است و به جوى مىارزد يا نه ، ولى در طى پژوهشها و پرداخت به اين انديشه ، يك چيز آشكارا در دلم ريخت و به انديشه‌ام آويخت كه در خود واژهء نام بسيارى از اين ديه‌ها و روستاها تاريخ مختصر و حد اقل اشارتى به پيشينهء آنها نهفته است ، و حتى تحريفات و تغييراتى كه در نام آنها اتفاق افتاده - و البته اين تحريفات و تغييرات كم نيست - خود روشنگر بسيارى از مسائل در تاريخچهء آنها و كسانى است كه در آنجا سكونت داشته‌اند و يا به آن منتسب بوده‌اند . پس دربارهء نامها و ريشه‌هاى واژه‌هاى آنها بيشتر پافشارى كردم و كم‌كم دريافتم كه تحقيق در مبادى نام اين امكنه خود فصلى است هم از تاريخ ، هم از ادب و فقه اللغه كه ما براى آن واژه‌شناسى را به كار مىبريم ، در عين حال روشنگر فصلى بديع از جغرافياى تاريخى امكنهء معتبر ايران مىباشد . تفصيل مجمل اينكه ، بىشبهه هريك از ديه‌ها و روستاها تاريخى دراز دارد و اغلب مىشود از روى واژهء نام آنها قدمت آنها را تا به پاى قدمت تاريخ ايران پابه‌پا بالا برد و چيزى از آن به‌دست آورد . در توضيح اين مطلب بگوييم كه ديه‌ها و روستاهاى ايران بر دو دسته است ، دسته‌اى بسيار كهن و بخشى ديگر به‌كلى تازه و نو . مقصود از تازه و نو آن دسته از ديه‌ها و آباديها و روستاهاست كه به تازگى ايجاد شده و يا بر روى ويرانه‌هاى كهن ديهى كه هيچ‌چيز حتى نامى از آن باقى نمانده است از نو ديه يا شهركى ساخته و پديد آورده‌اند و نام ديگرى هم به هر جهتى از جهات بدان بخشيده‌اند . فى المثل از مجموع تمام ديه‌هايى كه به كلمهء « آباد » منتهى مىشود به انضمام نام تازى ديگر ، مثل حسن‌آباد و اكبرآباد و تقىآباد . . . و هزاران آبادى ديگر كه در اطراف و اكناف مملكت ايران فراوان است . اين دسته از واژه‌ها چيز تازه‌اى ندارند كه به ما بگويند و من اغلب وقتى به بازديد اين‌گونه ديه‌ها مىرفتم هرچه در آنها مىديدم ، اگر هم حمامى و مسجدى و يا مدرسه‌اى مىداشتند تازه و نو بود . و اگر اتفاقا خرابه‌هاى كهنى نيز در دور و كنار آنها پيدا مىشد چنان نبود كه بازگوى چيزى باشند . از اين‌رو بر من روشن شد كه براى تحقيق دربارهء اين‌گونه نامها كه مركب از يك واژهء فارسى « آباد » و يك واژهء عموما عربى ديگر است نبايد خود را معطل كنم ، چون اين‌گونه واژه‌ها بازگوكنندهء اين نكته هستند كه ايرانيان كهن به حكم اينكه در پى آبادى و در جست‌وجوى آب بوده‌اند در اين محل آبادىيى ساخته‌اند و يا آبى فراهم كرده‌اند و يا قناتى كنده‌اند و سرانجام دهى بزرگ يا كوچك پديد آورده‌اند كه به نام خود بنيانگذار آنها