واژه‌شناسى : تاد اگرچه نامش واژهء به هم ريخته‌اى نيست ولى از ظاهر آن ابدا به ذهن نمىرسد كه معناى آن چيست و از كجا پيدا شده يا چگونه تطّور يافته است . با دقت بيشتر متوجه مىشويم كه « دال » آخر منقلب « ت » است و صورت صحيح كلمه تات است و اين امر بسيار رايج است كه در تلفظات عامه « تاى » آخر را به « دال » تبديل مىكنند . مثلا قنوت نماز را مىگويند قنود و امثال اينها و يا به‌عكس « جواد » را « جوات » و « كارد » را « كارت » تلفظ مىكنند . با معناى تات هم آشناييم ، همان واژه‌اى است كه با تاجيك يك معنا دارد و در مقابل ترك است و تات‌نشينها در بلوك زهرا معروف هستند . اين معنا آشكار است و در آن شكى نيست . « 1 » تا اين سخن را به پايان نبرده‌ايم بگويم كه درست به‌صورت تاد ديهى در تفرش داريم و همچنين ديه ديگرى به نام تادگان در جهرم . تار T r تار ديهى است در دهستان ترقرود شهرستان نطنز كه در سال 1345 ( سال آمارى ما ) 608 نفر جمعيت داشته است . « 2 » همين‌قدر كه گفتيم جزو دهستانى از شهرستان نطنز است . بايد فورا دريابيم كه محلى است خوش آب و هوا با زراعت نسبتا خوب و درختان ميوه و مردمى زحمتكش و كوشا كه بقاياى آثار تمدن و حضارت كهن خود را تا امروز حفظ كرده‌اند . وجود ديه‌هايى با نامهاى كهن مثل مزده ، مراوند ، كشه ، نيه ، ورزان ، ورگوران و غيره همه نشان قدمت اين حضارت و نوع معيشت است كه در اين ديه و اطراف آن رواج دارد . گفته‌ايم نطنز كه مركز اين آباديهاست زبان خاصى دارد به نام نطنزى كه اگرچه روى آن مطالعات و تحقيقات كافى نشده است ولى ظاهرا بايد جزو دستهء شرقى زبانهاى كهن ايرانى قلمداد شود . اين زبان كه امتياز بزرگ مردم نطنز و افراد آن است كم‌وبيش در همهء ديه‌ها مورد استعمال است . برخى آن را با علاقه و دقت به كار مىبرند ( ابيانه و ابيازن و غيره ) و برخى ديگر مىفهمند ولى كمتر تلفظ مىكنند و اين شيوه دارد امروز شيوع پيدا مىكند و زبان محلى كه با ريشه‌هاى زبان كهن سخت ارتباط دارد به اين نحو از بين مىرود . به‌هرصورت گذشته از زبان ، نوع معيشت ، اخلاق و مبانى مستحكم سلوك و رفتار مردم

--> ( 1 ) - ن . ك . به : فرهنگها ذيل واژه‌هاى تات و تاجيك . ( 2 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 95 .