سبب تأليف كتاب : خاندان « ابن بلخى » همچنانكه خود او نوشته است ، در اوايل دولت سلجوقى به پارس آمدند و سلطان ابو شجاع محمّد بن ملكشاه سلجوقى ( 474 تا 511 ه . ق ) در نامه‌يى كه به خط خود به ابن بلخى نگاشت و مؤلف كتاب آن را « درخواستى لطيف و املايى شافى » مىخواند ، از او خواست كه اوضاع و احوال پارس را كه . . . « طرفى بزرگ است از ممالك محروسه و همواره دار الملك و سريرگاه ملوك فرس بوده است ، روشن گردانيده آيد و نهاد و شكل آن و سير ملوك پيشينگان و عادات حشم و رعيّت و چگونگى آب و هوا و ثمار هر بقعتى از آن معلوم كند و عبرت معاملات آن بر قانون قديم و قانون كى اكنون معتبر است معيّن شود تا علم سلطان بدان احاطت يابد . . . » [ 1 ] با توجه به اينكه سلطان محمّد بن ملكشاه در سال 511 درگذشته است و مؤلّف به همزمانى خود با اتابك چاولى متوفّى به سال 510 ه . ق اشاره دارد مىتوان حدس زد كه سال تأليف فارسنامه بايد قبل از 510 هجرى باشد . از محتواى فارسنامه برمىآيد كه سلطان سلجوقى در آن نامه ، سؤالاتى را دربارهء فارس و مردم آن مطرح كرده بود زيرا مؤلف در جايى مىنويسد : « . . . چه صورت نبندد كى هيچ حكيمى چندان نكت پرمعنى در پرسيدن حال ولايتى ، ايراد تواند كردن » [ 2 ] و در جايى ديگر مىآورد : « . . . غرض آن است تا طريقت و اعتقاد مردم آن ولايت ( فارس ) معلوم شود ، چنانك استعلام فرموده بودند . . . » [ 3 ] و باز مىگويد : « . . . اما آنچ استفهام فرموده بودند كى مردم پارس را [ چه ] خوار مىسازد يا نيكو . . . فرمان - اعلاه اللّه - ممتثل گشت . . . قاعده پادشاهى در جهان بر عدل و سياست و نيكويى نهاده است . . . » [ 4 ] . محتواى كتاب : ابن بلخى ، در فارسنامه ، دقيقا نشان مىدهد كه سلطان سلجوقى كه به اهميت جغرافيايى و تاريخى فارس و نژادگى مردم آن آگاه بود ، از وى درخواست تأليف