بابيانى هستند كه برخى از آنان به تبليغ مردم خود كوشيده‌اند 16 . روبه‌روى همان ميدانى كه باب را تيرباران كرده‌اند چند سال قبل كشتار مذهبى ديگرى انجام گرفت . اين‌بار آخوند مسلمانى بود كه از اسلام برگشته و آيين ترسايان گرفته بود . او را گرفتند و به زندان افكندند و در بالاخانه‌اى كه مشرف به ميدان است محبوس ساختند و پس از آنكه چيزى نمانده بود كه از گرسنگى هلاك شود ، با زه و كمان خفه‌اش كردند و وى راضى نشد كه دست از دين عيسى بردارد . بعد از ظهر يكى از روزهايى كه در تبريز اقامت داشتم وقت خود را صرف ديدن باغها و كاخ ييلاقى وليعهد كردم . او به شيوهء وليعهدهاى سلف خود كه از صد سال پيش در تبريز نشسته‌اند اين شهر را مركز و مقر خود ساخته است . اين قصر تابستانى كه داراى باغهاى زيباست در قسمت جنوبى شهر قرار دارد هرچند آن را « باغ شمال » مىخوانند « 1 » . اين نامى است كه از كاخ كهنه‌ترى كه سابق بر اين مخصوص وليعهد بوده گرفته شده است . هنگامى كه از باغ شمال ديدن كردم برف چندان باريده بود كه نتوانستم منظرهء واقعى باغ را در بهار و تابستان در ذهن خود مجسم كنم ، اما خيابانها و كوچه‌باغها و صف‌بندى درختان به نحو جالب و زيبايى طراحى شده است ، و دروازهء قوسى شكل باغ كه از آجر ساخته شده است منظره‌اى دلنشين دارد . خود كاخ بيش از پاره‌اى از قصرهاى كذايى ايران ، كه غالبا از آنها خوب مراقبت مىشود ، شايستهء اين نام است . وقتى كه سرگرم سياحت كردن شهر بودم نكته‌هايى دربارهء آداب معاشرت محلى كه بسيار جالب و جذاب و آميخته با تعارفات فراوان است آموختم . پيداست كه ايرانيان مردمانى اجتماعى مىباشند . در معاشرت بينهايت مؤدبند . قاموس آداب ايرانى سرشار است از عبارات مؤدبانه و اصطلاحاتى كه در تعارف و احوالپرسى به كار مىبرند . « سلام » آنان عبارت از مقدارى ثنا و درود است كه به مهمان مىفرستند و مقدمهء نغز و دلكشى است كه پيش از گفتگو آغاز مىگردد . هنگامى كه بخواهند از شخص با نام و نشانى ديدن كنند ، رسم چنانست كه ميهمان قبلا به ميزبان پيغام مىفرستد و وقت مناسب را براى ديدار مىپرسد . ميزبان در جواب پيغامى مشحون از عبارات تعارف‌آميز مىفرستد و « دو ساعت قبل از غروب

--> ( 1 ) . باغ شمال تبريز از آثار سلطان يعقوب آق‌قويونلو است و گويا غرض بانى از اين تسميه اين بوده است كه همنام باغ شمال هرات كه در زمان سلطان حسين شهرت جهانى داشت باشد . شاه طهماسب اول ، پس از بازگشت از قراباغ ، در اين محل جشن ملوكانه‌اى ترتيب داد . ( مينورسكى ، تاريخ تبريز ، ترجمه و تحشيهء عبد العلى كارنگ ، ص 90 ، كتابفروشى تهران ، تبريز 1337 ) . م