ماتئو ريچى ( مترجم : محمد زمان )

مقدمهء مصحح 40

چين نامه ( فارسى )

در شهر جائو چينگ ، ماتيو ريچى رصد ستارگان را آغاز كرد . او ابزارهايى مانند كرهء آسمانى « 1 » و كرهء جغرافيايى ساخت كه نمايانگر جايگاه‌هاى نسبى خورشيد ، كرهء زمين و ستارگان بود و آنها را به نمايش گذاشت . همچنين ساعتهاى آفتابى را ساخت و به ماموران دولتى هديه كرد . وقت‌يابى به‌وسيلهء ساعت آفتابى از قديم در چين به كار مىرفت اما تفكر مبنى بر عرض جغرافيايى ، ناشناخته بود . بنابراين ساعت‌هاى آفتابى « 2 » كه در هر محل به كار مىرفت همه داراى زاويهء 36 درجه بودند . « 3 » اما ساعت‌هاى آفتابى ماتيو ريچى از آنجا كه زوايايى مساوى با عرض جغرافيايى محل‌ها داشتند ، از نظر وقت‌شمارى نسبت به ساعت‌هاى آفتابى چينى دقيق‌تر بودند . با وجود اين او مطلقا دستاوردهاى چين در نجوم و علوم ديگر را انكار نكرد . او خاطرنشان نمود كه چينيان در داروسازى ، علم فيزيك ، رياضى و نجوم عمومى و در زمينه‌هاى ديگر بسيار پيشرفته و آگاه بوده و هستند . همچنين متذكر شد كه چنين دستاوردهايى كه بدون هيچ‌گونه ارتباط علمى با ساير ملل و صرفا با اتكا بر تجربيات بومى به‌دست آمده ، از پيشرفت‌هاى علمى اروپاييان كه با استفاده از دستاوردهاى ملل گوناگون كسب شده ، هيچ كمتر نيست . بعد از آن ، اقامتگاه كوچك ماتيو ريچى تبديل به نمايشگاه بسيار كوچكى از تمدن اروپايى شد . طبقات مختلف مردم ، از اشخاص ستايش‌گر و طرفدار تا شكاكان و حتى مخالفان هيچ يك نمىتوانستند وجود او را ناديده بگيرند . تماشاگران پىدرپى به ديدارش مىشتافتند و با لحن شگفت‌آورى او را بزرگترين منجم و رياضىدان مىخواندند و بيش از پيش به او احترام مىگذاشتند . اين امر با ديدگاه سنتى چينيان كه همهء خارجيان را عقب‌مانده و وحشى مىدانستند كاملا مغايرت داشت . با در نظر گرفتن واقعيات چين ، ماتيو ريچى نمىتوانست مردم را آشكارا براى وعظ جمع كند . او تنها به‌طور پنهانى كتابچه‌هايى را دربارهء انديشه‌هاى مسيحى كه به زبان چينى ترجمه شده بود پخش مىكرد و يا در گفتگوهاى خصوصى آرام‌آرام انجيل متى را تبليغ مىنمود . او با دعاهاى خود بيمارىهاى سخت و درمان‌ناپذير را به‌طور

--> ( 1 ) . celestia globes . ( 2 ) . sundials . ( 3 ) . equatorial dial .