عبد الله بن لطف الله الخوافي ( حافظ ابرو )
58
جغرافياى حافظ ابرو ( فارسى )
جعفر بن يحيى « 1 » برمكى « 2 » است . و اين طرف شرقى را چون خلفا بنياد عمارت كردند « 3 » حريم « 4 » مىگفتند ، هيچ خانهء رعيت در آنجا نبود و با روئى به عظمت در گرد آن « 5 » كشيدند ؛ چنان كه از دجله بنياد كردند و باز به دجله رسانيدند ، مانند نصف دايره ، بر شكل كمانى كه زهش دجله باشد . و بر آن چند دروازهء معتبر بوده « 6 » است كه يكى را باب القريه « 7 » مىگفتند ( كه نزديك دجله بوده « 8 » است . و نزديك باب القريه ديگرى را سوق القمر مىگفتند ) . « 9 » راشد از آن دروازه به سفرى بيرون آمد « 10 » و در آن سفر كشته شد . آن را به فال بد گرفتند ، بعد از آن آن را ببستند . در زمان خلفا [ آن در بسته بود ديگر نگشادند . « 11 » در ديگر باب البدره « 12 » بوده است و در ديگر باب النّوبى « 13 » كه در زمان خلفا ] « 14 » ملوك و اكابر كه از اقطار عالم مىآمدند ، آستان آن در را بوسه مىدادند . ديگر باب العامه بود كه آن را باب عمرويه نيز مىخواندند . بعد از آن باب بستان زير منظرهاى كه فريادگاه ( بوده ) « 15 » است . ديگر باب المراتب بوده است . در اين حريم ، چندين محلات و بازارهاى معتبر بوده و در آن دور به غايت معمورى رسيد . شعراى عجم و عرب در صنعت بغداد اشعار غرّ بسيار دارند . « اگر آنچه در اوصاف بغداد ، علما و فصحا و مشاهير كتّاب و شعرا « 16 » نظما و نثرا از قصايد غرّا و رسايل زيبا پرداختهاند ، بعضى « 17 » در حوزهء تحرير آيد « 18 » ، مجلّات بر آيد و از مقصود باز مانيم . و ابيات ابو سعيد محمّد بن على الهمدانى طاب ثراه ، گوهرى از آن سلك و لعلى از آن عقد است . شعر « 19 » : فدى لك يا بغداد كلّ مدينة * على الارض حتى خطّتى « 20 » و دياريا « 21 »
--> ( 1 ) با : يحيى بن . ( 2 ) همه نسخهها جز اساس : البرمكى . ( 3 ) با : كرديم . ( 4 ) با ندارد . ( 5 ) مل : كران . ( 6 ) با ندارد . ( 7 ) با : باب القرى . ( 8 ) با ندارد . ( 9 ) اين عبارت را اساس ندارد . ( 10 ) مل : مىآمد . ( 11 ) اساس : در ديگر بگشادند . ( 12 ) مل : باب البدر . ( 13 ) اساس ، گ : التوفى ، مل : السوفى . تصحيح قياسى است . ( 14 ) اين عبارت را با ندارد . ( 15 ) اساس ندارد . ( 16 ) مل : كتاب شعر . ( 17 ) مل : چنانچه بعضى از آن . ( 18 ) با : آيند . ( 19 ) مل : قصيده . ( 20 ) همه نسخهها : حطنى . تصحيح قياسى است . ( 21 ) با : ديار با .