نوشته‌اند كه محمّد كاظم در سن 22 سالگى پس از تحصيل علوم عقلى و نقلى ، در رجب 1277 ق از مشهد به قصد نجف حركت كرد و چون تهران را شهرى بزرگ يافت كه در آن استادان فلسفه به سر مىبردند ، مدّت شش ماه و يا مطابق نقل ديگرى سيزده ماه در آن جا اقامت نمود و پس از بهره‌گيرى از دانش آنان ، در ذى حجّه سال 1278 ق تهران را به قصد نجف ترك نمود . « 1 » مرحوم آخوند اندكى پس از ورود به نجف اشرف ، در يك امتحان الهى همسر و فرزندش را از دست داد و مدّت‌ها به صورت انفرادى با تنگ‌دستى در حجره‌اى به سر مىبرد و با جدّيت به درس و بحث مىپرداخت . يكى از استادان بزرگوار و سرشناس وى در نجف اشرف ، مرحوم شيخ اعظم مرتضى انصارى ، صاحب كتاب پر ارج رسائل و مكاسب بود . مرحوم آخوند در مجلس درس شيخ تا بدان جا پيشرفت كرد كه توانست با استاد در بعضى از بحث‌هاى مهم اصول فقه مناظره كند و همين موجب شد كه ساير هم‌درس‌هاى وى به او لقب « آخوند » دهند . از ديگر استادان آخوند ، عالم عارف كامل و فقيه فاضل مرحوم حاج سيّد على شوشترى ( م 1283 ق ) بود كه در مخالفت با هوا و هوس و در پارسايى شهره بود . آخوند خراسانى نزد دو تن از استادان ، جناب شيخ راضى و سيّد مهدى قزوينى ، فقه و اصول خواند . در ميان استادان وى نام ميرزاى شيرازى مىدرخشد . او تا زمانى كه اين استاد بزرگوار در نجف اقامت داشت ، در مجلس درس وى حاضر مىشد . گفته مىشود : او همه روزه در مقابل استاد كلّ و مجدّد دين ، آية اللَّه شيرازى بزرگ مىنشست و چنان ميان آن نابغهء سترگ و اين فحل بزرگ ، مباحثه و مذاكره مىشد كه همهء را متحيّر مىنمود . « 2 »

--> ( 1 ) . ر . ك : مرگى در نور ؛ زندگى آخوند خراسانى ، ص 39 ( 2 ) . آثار الحجة ، ص 171