الشيخ محمد الصادقي الطهراني
12
نگرشى جديد بر نماز و روزه مسافران ( فارسى )
« وَ إذا ضَرَبْتُمْ فِى الارْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إنْ خِفْتُمْ أنْ يَفْتِنَكُمُ الّذينَ كَفَرُوا انَّ الْكافِرينَ كانُوا لَكُمْ عَدُواًّ مُبيناً » ( 4 : 101 ) « و هنگامى كه در زمين زديد : به سختى گام نهاديد ، [ در سفر يا وطن ، حركت و سيرى دشوار داشتيد ] پس گناهى بر شما نيست كه از نماز بكاهيد ، اگر بترسيد كسانى كه كفر ورزيدند ، [ بر ضذّ ] شما آشوبى [ جنگى برپا ] كنند ، همانا كافران دشمنانى آشكار كنندهى [ دشمنىشان ] برايتان بودهاند . » در اينجا هم مىبينيم كه نصّ قرآن « ضربتم » است و نه « سافرتم » ، زيرا در كل قرآن « سفر » لفظ ويژهى خود را دارد ، ولى « ضربتم فى الارض » فقط زدنى در زمين يا پيمودنى سخت و دشوار است ، چه در جنگ - / چنانكه آيهى مورد بحث هم درباره جنگ است - / و يا در بارهى كارى دشوار مانند تجارت - / چنان كه در آيه ( 73 : 20 ) آمده - / و اين دو اعم است از پيمودن راهى در وطن و يا در سفر . و به اصطلاح منطقى ميان « ضرب فى الارض » و « سفر » رابطهى عموم من وجه بر قرار است كه گاهى هر دو وجه وجود دارد ، مانند سفرى جنگى و يا تجارتى دشوار و گاهى يكى از آنهاست مثل سفرى بدون خطر و دشوارى كه صرفِ سفر است و يا راهى داراى خطر و ضرر و دشوارى در وطن كه « ضرب فى الارض » است . بنابراين « ضربتم فى الارض » در اختصاص سفر نيست و محور حكم قصر در اين آيه كارى خطردار و جانكاه است و در آيهى ( 29 : 239 ) اين كاستى از كيفيت نماز به كل خوفها تعميم داده شده است كه : « فَإن خفتم فَرِجا لًا أو رُكباناً » « پس اگر بترسيد پياده يا سواره [ نماز را محافظت كنيد ] » كه تنها از كيفيت نماز - / آن هم به اندازهى رفع خوف كاسته مىشود .