مهدى مهريزى وهادى ربانى
91
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى )
از جمله آنان سيّد مهدى قزوينى متوفّاى سال 1300 هجرى قمرى و ديگران هستند . آخوند شيوه ويژهاى را در تدريس علم اصول در پيش گرفت و به واسطهء آن از همهء علماى معاصر و سابقين خود متمايز گرديد . او در اين علم كتابى نوشت كه آكنده از پژوهش و ژرفانديشى است ، لكن عبارات آن پيچيده و دشوار است . او اين شيوه را هنرى مىشمرد كه به واسطهء آن از ديگران باز شناخته مىشد . و اين كتاب ، كفايهء او محور درس و بحثهاى طلّاب در اين دانش گرديد كه اغلب آنان خويشتن را در درست فهمى آن به رنج مىاندازند ، بويژه اگر مدرّس اين كتاب ، فردى فارسى زبان باشد . « 1 » چنانكه از شيخ محمّد حرزالدين نقل كرديم ، شاگردان او خارج از شمارش هستند و آمار دقيقى از آنان در دست نيست ، با اين حال « عبد الرحيم محمّد على » در كتاب خود به نام المصلح المجاهد الشيخ محمّد كاظم الخراسانى ، 310 نفر از مشاهير آنان را بر شمرده است ، كه در ميان آنان چهرههاى نامدار و افتخارآفرينى همچون حضرات آيات سيّد ابو الحسن اصفهانى ، حاج سيّد حسين طباطبائى بروجردى ، شهيد سيّد حسن مدرّس ، ميرزا ابو الحسن مشكينى ( صاحب حاشيه بر كفايه ) ، شيخ عبد الكريم حائرى يزدى ( مؤسّس حوزهء علميهء قم ) ، شيخ محمّد حسين غروى اصفهانى ( كمپانى ) ، آقا ضياءالدين عراقى ، سيّد ابو القاسم كاشانى ، سيّد عبد الهادى شيرازى ، سيّد ميرزا على قاضى ، سيّد عبد اللَّه بهبهانى ( از سران مشروطه در تهران ) ، سيّد محسن امين عاملى ( صاحب أعيان الشيعه ) ، سيّد محسن حكيم ، سيّد محمود شمس الدين مرعشى ( پدر مرحوم سيّد شهاب الدين مرعشى نجفى ) ، شيخ محمّد حسين نائينى و دهها فقيه ، اصولى و مجتهد ديگر كه هر كدام از آنان در بخشى از جهان پهناور اسلام زعامت دينى و رياست علمى و اجتماعى پيدا كردند و منشأ خيرات و
--> ( 1 ) . معارف الرجال ، ج 2 ، ص 323 .