مهدى مهريزى وهادى ربانى
86
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى )
استاد او كه براى ما شناخته شده است ، « حاجى ملا هادى سبزوارى » صاحب كتاب معروف شرح منظومه در فلسفه و منطق است . « 1 » گفتهاند كه حكيم حاجى ملا هادى سبزوارى ، صاحب اسرار ، در آن زمان در پاسخ پرسندگانى كه در بارهء هويّت آن « طلبهء غريبه » در سبزوار از او سؤال كرده بودند ، او را چنين معرّفى كرده است : نامش محمّد كاظم است . از مشهد آمده و به نجف مىخواهد برود . من او را ديده و با او صحبت كردهام ، و در چشمان او برق نبوغ و در پيشانى او آثار بزرگى را خواندهام . او در آينده در علم و دانش نابغه خواهد شد و از انوار نبوغ او هزاران نفر به بزرگى خواهند رسيد ، و از فرمانهاى او سرنوشت ملّتى تغيير خواهد كرد و . . . . « 2 » محمّد كاظم پس از سه ماه اقامت در سبزوار همراه كاروانى ديگر عازم تهران گرديد . و در « مدرسهء صدر » با جوانى به نام « ملا عبد الرسول مازندرانى » هماتاق گرديدند . او در تهران از محضر « ملا حسين خويى » و « ميرزا ابو الحسن جلوه » كه از فلاسفه و حكماى نامدار آن عصر بود ، حدود يك سال شاگردى نمود و در حكمت و معقولات پايههاى دانش خود را استوار گردانيد . ما نمىدانيم در اين مدّت محمّد كاظم از محضر ديگر اساتيد مقيم تهران نيز استفاده برده است يا نه . همين قدر آشكار است كه پس از آن مدّت ، عازم نجف اشرف گرديده و در دو سال از اواخر عمر علّامه شيخ مرتضى انصارى ، محضر پر فيض درس او را درك نموده است . همچنين او در آن مدّت از محضر فقيه مشهور عرب « شيخ راضى فقيه نجفى » بهرهمند گرديده ، و سالها در درس ميرزا محمّد حسن شيرازى ( صاحب فتواى تحريم تنباكو ) شركت جسته و كاملًا مورد عنايت و توجّه ويژهء او قرار گرفته است تا اين كه به تدريج خود به زعامت و مرجعيت رسيده است . به طورى كه مرحوم حاج آقا
--> ( 1 ) . ر . ك : مرگى در نور ، ص 35 و 38 . ( 2 ) . همان ، ص 35 و 36 .