قاطبهء مسلمين واجب است و اهميت آن از تمام احكام مطهّره ، بديهى است ، مبادرت و احكام مبيّن درر مايه را كه در اين عصر مصداقش مبدّل است ، امتثال و بلكه در آن باب ، بعد از مشورت با آقايان حجج اسلام آن چه به نظر رسيده ، حوزهء علميهء تمام بلاد محروسه ، با هم متّفق و متواعد شوند و در موعد واحد همه با هم به تعليم قوانين حرب شروع كنند كه موجب تأسّى عموم طبقات ملّت گردد . ان شاءاللَّه تعالى . و السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته . الاحقر الحاج محمّد كاظم الخراسانى . « 1 » مرحوم آخوند خراسانى از آن جا كه خصلت بيگانه‌گريزى و عدم اعتماد مطلق به آنان داشته است ، وام‌هاى خارجى را نيز از جمله دام‌هاى استعمارى مىدانسته است كه براى به دام انداختن كشور وام‌گيرنده گسترده شده است . آخوند اين عقيدهء خود را در ذيل مادهء پنج از نامهء ده مادّه‌اى خود به محمّد على شاه نوشته است . چنان‌كه در كتاب مرگى در نور ( ص 34 - 232 ) نيز مطالبى از آن مرحوم در اين باره وجود دارد و قابل دقّت است . ج . رفاه عمومى بالا بردن سطح زندگى مردم ، تأمين رفاه عمومى و مبارزه با فقر همگانى نيز از ديگر باورها و علايق آخوند خراسانى است كه در اسناد مربوط به او ديده مىشود . آخوند ، برقرارى نظام مشروطيّت را مقدّمه‌اى واجب براى بر آوردن هدف « تأمين رفاه عمومى » و « تحصيل خودكفايى ملّى در اقتصاد » مىدانست . و راه‌حل‌هاى ويژه‌اى نيز براى آن ارائه مىداد كه در مادّه‌هاى سه و چهار نامهء او به محمّد على شاه كاملًا مندرج است . او در ضمن نامهء خود نوشته است : هدف او و همكارانش از اين كه دست به كار مشكل مشروطه‌خواهى

--> ( 1 ) . تدوين الاقاويل فى مشيخة اردبيل ، ص 16 - 18 .