عقب‌نشينى روس‌ها سبب انصراف او از اين كار گرديد . اين واقعه در سال 1327 هجرى قمرى اتّفاق افتاد . آخوند خراسانى بار ديگر در سال 1329 هجرى ، وقتى قرار پنهانى شوم روس و انگليس مبنى بر تقسيم ايران به دو منطقهء نفوذ خود بسته شد و قسمت‌هايى از خاك ايران در شمال و جنوب توسّط آن دو دولت متجاوز اشغال گرديد ، باز تجهيز نيرو و تدارك نظامى ديد تا به ايران بيايد و رهبرى جنگى آزادىبخش و اسلامى را به عهده بگيرد كه ناگهان و بدون هيچ عارضهء قبلى به گونه‌اى مشكوك درگذشت كه گفته شد روس‌ها و انگليسىها او را شهيد كردند . بنا بر اين ، آن بزرگوار اين دل‌بستگى خود را يك ايمان مقدّس و رسالت دينى تلقّى مىنمود . ما در اين جا با درج متن كامل يك نامهء تكان‌دهندهء ديگرى از آخوند خراسانى كه آن را در همان سال‌هاى اشغال خطاب به علما و فقهاى اردبيل نوشته است ، تصوير روشن‌ترى از باورها و علايق آن مرحوم ارائه مىدهيم . متن آن نامه از اين قرار است : بسم اللَّه الرحمن الرحيم اردبيل . عموم آقايان عظام و علماى اعلام و اركان اسلام آن بلدهء شريفه ( دامت بركاتهم ) را به سلام وافر مخصوص مىدارد . البته آن ذوات محترمه ، به وظيفه و تكليف فعلى كه امروزه در حفظ بيضهء اسلام و صيانت مذهب در عهده دارند ، قيام خواهند فرمود . و اين معنا را پيوسته در نظر خواهند داشت كه دول مسيحيه از چند قرن قبل بر اين طرف هر يك از هر طرف ، كه به بلاد اسلاميه راه داشته ، به محو استقلال اسلاميان و هدم اساس مسلمانى همّت گماشته ، كاملًا به مقدّمات آن مشغول و حالا به گرفتن نتيجه پرداخته‌اند . مفاسد داخلهء مركز باطلهء معاندين اساس ديانت حقّه ، و جدّيت لامذهبان داخلى در موجبات نفرت قلوب و تفريق كلمهء مليه هم از فروع اين اصل است . و منشأ تمام اين مفاسد و اساس تمام خرابىها ، اقامت