زادگاه او دهكدهء كوچكى به نام سويقه از توابع شهرك عكبرا « 1 » در ده فرسخى بغداد است و پدرش در همان شهر معلم بوده است . شيخ مفيد در كودكى به بغداد آمد و در نوجوانى به محضر استادان بزرگ علوم نقلى و عقلى راه يافت و با استعداد فراوان و نبوغ خدادادى در چهل سالگى از شناخته‌شده‌ترين چهره‌هاى علمى شيعه و از متكلمان بنام جهان اسلام شد و اين موضوع در اظهار نظر بزرگان اهل سنت كه معاصرش بوده‌اند مكرر آمده است و براى نمونه مىتوان به آنچه نديم در الفهرست و ابو حيان توحيدى در الامتاع و المؤانسه گفته‌اند ، مراجعه كرد . راست است كه اختلاف مذهب و ديدگاه كلامى و عقلى او موجب آمده تا برخى از نويسندگان اهل سنت از لحاظ اعتقادى او را نكوهش كنند ، ولى عظمت مقام علمى وى « قولى است كه جملگى بر آنند » . « 2 » شيخ مفيد از لحاظ جنبه‌هاى عبادى و روحيات پسنديدهء اخلاقى هم سرآمد اقران بوده است . ذهبى در كتاب العبر خود در اين مورد چنين نوشته است : « مفيد مردى بود كه بيش از اندازه فروتن بود ، بسيار صدقه مىداد و فراوان نماز مستحبى مىگزارد و روزه مىگرفت و جامهء خشن مىپوشيد . » « 3 » ابن حجر همچنين مىنويسد : « مفيد مردى بود كه در راه انجام امور مستحبى خود را سخت به زحمت مىانداخت و بسيار فروتن بود . خود را به خاكپاى علم و دانش در افكنده بود و چنان در بيان عقايد و كلام شيعه ورزيده بود كه مىگفتند او را بر هر امامى حق نعمت است . » « 4 » از نظر ما شيعيان علاوه بر مقام شامخ علم و عمل ، از نظر قدس هم مورد كمال توجه است و او را از معدود افرادى مىدانيم كه افتخار دريافت نامه‌هاى مكرر از

--> ( 1 ) رجوع كنيد به ياقوت حموى ، معجم البلدان ، مصر ، 1324 ه ق ؛ ج 6 ، ص 203 . ( 2 ) رجوع كنيد به نديم ، الفهرست ؛ ص 226 و الامتاع و المؤانسه ؛ ج 4 ، ص 141 و خطيب ، تاريخ بغداد ، چاپ مكتبة السلفيه ، مدينه ؛ ج 3 ، ص 231 . ( 3 ) العبر فى خبر من غبر ، چاپ صلاح الدين المنجد ، كويت ؛ ص 114 . ( 4 ) لسان الميزان ، چاپ حيدرآباد ؛ ج 5 ، ص 368 .