الشيخ المفيد ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )

65

الجمل ( نبرد جمل ) ( فارسى )

از بردگان خود - را روانه كرد و گفت : هر كس را كه در خانهء فاطمه است بيرون بياور و اگر بيرون نيامدند بر در خانه‌اش هيزم فراهم آور و بگو كه اگر براى بيعت بيرون نيايند خانه با آنان آتش زده خواهد شد . سپس عمر خود همراه گروهى از جمله مغيرة بن شعبه ثقفى و سالم ( وابستهء حذيفه ) حركت كرد و بر در خانهء فاطمه دختر رسول خدا ( ص ) آمد و بانگ برداشت كه اى فاطمه ! كسانى را كه به خانه‌ات پناهنده شده‌اند بيرون فرست تا بيعت كنند و در كارى كه مسلمانان در آمده‌اند درآيند و گرنه سوگند به خدا آنان را به آتش خواهم كشيد . و اين حديثى مشهور است « 1 » . از سوى ديگر مردم يمامه چون دانستند كه ابو بكر به خلافت رسيده است ، حكومتش را نپذيرفتند و از فرستادن زكات خوددارى كردند ، آنچنان كه ابو بكر لشكر فرستاد و آنان را كشت و حكم به ارتداد ايشان داد . در اين مورد اين ابيات سروده شده است : « ما از پيامبر خدا تا هنگامى كه ميان ما بود فرمانبردارى كرديم ولى اى قوم ! مرا با ابو بكر چه كار ؟ چون بكر مرد ، عمرو بجاى او نشست و به خدا سوگند اين در هم شكنندهء پشت [ غير قابل تحمل ] است . » « 2 » به هنگام بيعت ابو بكر ، عبد اللّه بن ابى سفيان بن حارث بن عبد المطلب در مدينه نبود و چون به مدينه آمد ، متوجه شد كه مردم با ابو بكر بيعت كرده‌اند ، ميان مسجد ايستاد و اين ابيات را خواند : « گمان نمىبردم كه مسئلهء خلافت از بنى هاشم بيرون باشد تا چه رسد از ابو الحسن على ( ع ) ! مگر على نخستين كس نيست كه بر قبلهء مسلمانان نماز گزارده و داناترين مردم به آثار و سنتها نيست ؟ مگر او پايدارترين مردم در عهد با پيامبر نيست و مگر جبريل ياور و مددكار او در غسل دادن و كفن كردن پيامبر ( ص ) نبوده است ؟ او كسى است كه آنچه در اين قوم وجود دارد در او هم هست ، ولى نكويىها و پسنديدگىهايش در اين قوم نيست . چه چيز شما را از او بازداشت ؟ اى كاش مىدانستيم ! همانا كه اين بيعت كردن شما آغاز فتنه‌هاست . » « 3 »

--> ( 1 ) اين موضوع را ابن قتيبه در الامامة و السياسة ؛ ص 19 و ابن عبد ربه در عقد الفريد ؛ ج 4 ، ص 259 ، آورده‌اند . م ( 2 ) تاريخ طبرى ؛ ج 3 ، ص 223 . اين دو بيت را همراه پنج بيت ديگر آورده و آن را به خطيل بن اوس برادر حطيئه نسبت داده است و برخى از الفاظ در مصراع دوم و سوم تفاوتهاى مختصر لفظى دارد . ( 3 ) تاريخ يعقوبى ؛ ج 2 ، ص 124 ، اين ابيات را به عتبة بن ابى لهب نسبت داده و مصراع سوم آن اندك تفاوتى دارد . عتبه پسر ابو لهب ، خواهرزادهء ابو سفيان هم هست و در سال فتح مكه مسلمان شده است . م