عقيدهء شيعه شيعه در مورد كفر كسانى كه با امير المؤمنين على ( ع ) جنگ كرده‌اند اجماع دارند ، ولى در عين حال آنان را از ملت اسلام بيرون نمىدانند ، زيرا كفر آنان از طريق تأويل ، كفر ملى است و در واقع از اسلام بيرون نرفته‌اند ، زيرا به توحيد و نبوت گواهى مىدادند و برخى فرايض دينى را برپا مىداشته‌اند و بدين گونه از اسلام بيرون نبوده‌اند ، هر چند كه از ايمان بيرون و مستحق لعنت و جاودانگى در آتش مىباشند . در مباحث قبل هم اين موضوع را گفتيم . معتزليانى هم كه دربارهء كسانى كه با امير المؤمنين جنگ كرده‌اند حكم به فسق و استحقاق جاودانگى در آتش داده‌اند ، حكم به كفر آنان نداده‌اند و حال آنكه خوارج و اهل بصره و اهل شام را تكفير مىكنند و با كفرى كه خود در مورد آنان اعتقاد دارند ، آنان را از دايرهء اسلام و ملت مسلمان بيرون مىدانند . برخى از خوارج نيز اهل بصره و شام [ شركت كنندگان در جنگ جمل و صفين كه با على ( ع ) جنگ كرده‌اند ] را علاوه بر كافر ، مشرك هم مىدانند . اينها كه بر شمردم خلاصهء اقوالى بود كه نشان دهندهء اختلاف آراء اهل قبله در مورد فتنهء جمل - و كشته‌شدگان در آن - و جنگ صفين و نهروان بود و من سعى كردم اقوال ارباب مذاهب را - كه از قول ايشان نزد دانشمندان محفوظ است - بيان كنم ، هر چند معتقدان به برخى از اين اقوال از ميان رفته‌اند و اجماع بر تباهى و باطل بودن گفته‌هاى ايشان است . گفته مىشود برخى از معتقدان به اين اقوال تا اين زمان باقى هستند و هنوز كاملا منقرض نشده‌اند و بنا بر اين در مورد فساد عقيدهء اين دسته هنوز اجماع صورت نگرفته است ، با اين وجود براى هر خردمندى كه در آن دقت كند ، دلايل واضحى بر بطلان آن عقايد موجود است . اكنون من به خواست و يارى خداوند متعال بخشى از ادله و احتجاجاتى كه در بطلان هر يك از اين عقايد - كه بر خلاف حق است - اقامه شده است را بيان مىكنم و از اخبار نقل شده در مورد درستى راه و بر حق بودن امير المؤمنين على ( ع ) در جنگهايش مختصرى مىآورم كه همين مختصر از اطالهء سخن بىنياز مىكند و بخشى از اسباب و انگيزه‌هاى جنگ جمل را همان گونه كه در آغاز اين كتاب تعهد كردم خواهم آورد .