الشيخ المفيد ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )

126

الجمل ( نبرد جمل ) ( فارسى )

كه خطاب به بنى هاشم سروده و آنان را در مورد كشته شدن عثمان سرزنش كرده است ، شاهد آورده‌اند و آن ابيات چنين است : « اى بنى هاشم ! اسلحه خواهرزادهء خود را پس دهيد و آن را به غارت مبريد كه تاراج آن روا نيست . اى بنى هاشم ! چگونه ممكن است ميان ما آشتى صورت پذيرد و حال آنكه اسبها و زره‌هاى عثمان نزد على است . اى بنى هاشم ! چگونه ممكن است ميان ما دوستى باشد و حال آنكه زر و اندوخته‌هاى عثمان در دست شماست . اى بنى هاشم ! چگونه و چه وقت آشتى ممكن است و حال آنكه رفتار شما همچون شكافى بود كه صفا را شكافت و التيام نخواهد يافت . آرى آنان او را كشتند تا خود به جاى او قرار گيرند ، همان گونه كه سرداران خسرو روزى با او مكر ورزيدند . بر فرض كه شما خود قاتل او نباشيد ، در نظر ما كسانى كه او را تسليم كردند [ و يارى ندادند ] با آنان كه همه چيز او را از او سلب كردند يكسانند . » « 1 » همچنين ، اين ابيات حسان بن ثابت انصارى را كه دربارهء كشته شدن عثمان سروده است دستاويز قرار داده و دليل آورده‌اند : « مرد سپيد چهرهء دو مويه‌اى را كه بر پيشانى او نشان سجده بود و شب را با خواندن قرآن و تسبيح مىگذراند ، به هنگام چاشت سر بريدند . اى كاش مىدانستم و پرنده‌اى به من خبر مىداد كه ميان على و پسر عفان چه پيش آمده است . به زودى در سرزمين خود فرياد الله اكبر خونخواهان عثمان را خواهند شنيد . » « 2 » و ابيات زير هم از حسان بن ثابت است : « چه كسى از سوى طلحه و زبير پوزش خواه خواهد بود كه كارى سخت دشوار را دامن زدند و برانگيختند ، هنگامى كه به مردم گفتند اين گبر بىدين را فروگيريد و ميان مدينه آتش كينه برافروخته شد . محمد بن ابى بكر آشكارا آتش را دامن مىزد و عمار ياسر پشت سرش بود و على [ هر چند ] در خانهء خود بود ، ولى نرم نرمك از مردم مىپرسيد و اخبار پيش او بود . در عين حال كه على وقار و آرامش

--> ( 1 ) چند بيت از اين ابيات با اختلاف لفظى اندك در اغانى ابو الفرج اصفهانى ؛ ج 5 ، ص 149 ، آمده است . و براى تحريك مردم به صورت ترانه هم درآمده و براى آن آهنگ ساخته‌اند . م ( 2 ) اين ابيات به صورت هفت بيت و با تقديم و تأخير ابيات ، در عقد الفريد ؛ ج 4 ، ص 297 و به صورت ده بيت ، با اختلاف لفظى اندك در ديوان حسان ، چاپ بيروت ، 1966 ؛ ص 248 . آمده است . م