هر طريق كه مىخواهند ببرند و آنچه را مىخواهند برآورده خواهد كرد . پس وقتى سعى ايشان ، در كشتن عثمان ، پايان يافت و آنچه كه اميد داشتند از بين رفت و اميدشان نااميد شد ، از انديشهء خود به نقض آن برگشتند و بر آنچه [ در مورد عثمان ] زياده‌روى كرده بودند اظهار پشيمانى كردند و با گرايش به تفرقه به كسانى پيوستند كه براى فتنه‌انگيزى بر امام قائم خروج كردند و در بركنارى او از حكومت كوشيدند تا [ به اين وسيله ] راه را براى كسى كه يار و مريد و فرمانبردارشان بود هموار كنند . پس همگى نوميد شدند و سرانجام كارشان جز زيان نشد . گروهى ديگر ، كسانى بودند كه حرمت و بزرگداشت آنان آن گونه كه در دورهء گذشته معمول بود به وسيلهء عثمان از ميان رفت . به همين سبب حكومت او را خوش نداشتند و براى خلع او از حكومت كوشش كردند . گروهى ديگر ، كسانى بودند [ واليان و كارگزاران ] كه در گذشته مقدم بر ديگران بودند و كارها به عهدهء ايشان بود و عثمان كسانى از مردم را جايگزين آنان كرده و آنان را از اموالى كه از بيت المال برداشت مىكردند محروم ساخته بود ، و آنان به اين سبب در خلع عثمان از خلافت و كشتن او كوشش كردند . گروهى ديگر ، كسانى بودند كه كارهاى ناروا و بدعتهاى عثمان را بسيار زشت مىدانستند و معتقد به گمراهى او بودند و مقصود ايشان از خلع عثمان امر به معروف و نهى از منكر بود . برخى از ايشان در آنچه كه زشت مىشمردند بر باطل و گروهى از ايشان بر حق بودند ولى هدف اصلى هر دو گروه يارى دادن دين و اسلام بود و اين گروه ، هستهء اصلى زشت شمردن اعمال او بودند و اقدام و عمل ايشان زمينه‌هاى عزل و كشتن وى را فراهم كرد . گروهى ديگر ، در اصل امامت و روش آن ، معتقد به حق بودند و مىگفتند كسى كه براى رسيدن به مراد و هدف خود راه و روش عثمان را بپيمايد ، مانند او و انباز و شريك كارهاى ناپسند اوست . انگيزهء اين گروه در يارى دادن محاصره كنندگان و قاتلان عثمان ، مانند انگيزه‌هاى گروههاى ديگر كه شرح داديم نبوده است ؛ بلكه غرض آنها در اين اقدام اين بود كه خلافت براى ايشان فراهم شود و به سوى آن بشتابند ، اما در گذشته چنين فرصتى نيافتند ولى در دورهء بعد [ حكومت عثمان ] براى آنان اين فرصت بدست آمد . اما كسانى كه او را به حال خود رها كرده و ياريش ندادند ، نيتهاى مختلفى در اين كار داشتند ؛ كه پيش از اين نام ايشان را برديم و آنان