كند مىفهمد كه اين قوم در آنچه كردند نيت پسنديده‌اى براى اسلام و مسلمانان نداشته‌اند و آنچه كه به عنوان خونخواهى عثمان اظهار داشته‌اند ، براى اين بوده كه موضوع را براى عامهء مردم و مستضعفان مشتبه سازند و اگر آنان چنين ادعايى نمىكردند كه مىخواهند انتقام خون عثمان را بگيرند و اگر نمىگفتند كه قاتلان عثمان ستم كرده‌اند و كسانى كه او را يارى نداده‌اند ستمگرند و اظهار پشيمانى از كردار خود نمىكردند ، حتى دو نفر هم از علماى مخالف و پيروان ايشان دربارهء آنچه كه مسلمانان نسبت به عثمان انجام دادند ، اعتراض نمىكردند . زيرا مسلمانان نسبت به خلع عثمان از خلافت و كشتن او به سبب بدعتهايى كه در دين آورده بود ، اجتماع كردند و عثمان سزاوار آن بود ؛ ولى پس از اينكه طلحه و زبير و عايشه آنچنان اظهار كردند ، مردم گمراه شدند و آنان با اين كار خود تباهى بزرگ بار آوردند و مستضعفان هم به سبب بىاطلاعى از واقعيت اخبار و انديشه نكردن در امور برانگيخته شدند و كار بر آنان مشتبه شد ، كه از شناخت حقيقت دور بودند . شايد عموم مردم چندان مطلبى دربارهء عثمان نشنيده بودند ، تا چه رسد كه بخواهند در كار او بينديشند . و همهء كسانى كه از حق گمراه مىشوند به سبب تقليد و حسن ظن نسبت به كسان ديگر است ، و اعتقاد داشتن به فضيلت كسانى كه به سبب بدانديشى ، از لياقت آنكه به آنان حسن ظن برود بيرون هستند . نگريستن با ديدهء انصاف در آنچه گفتيم و دقت در آنچه بيان كرديم و انديشيدن دربارهء اخبارى كه آورديم و شرح داديم و مراجعه به آراء مورخان و اختلاف نظر آنان - كه گاه از لحاظ مذهبى هم با يكديگر اختلاف دارند - و مطالعهء كتابهاى مختلفى كه دربارهء اين فتنه و فتنه‌هاى ديگر نوشته‌اند به خوبى چگونگى حال طلحه و زبير را آشكار مىسازد و هر كس بينديشد ، اين موضوع را همان گونه كه ما نقل كرديم مىيابد . و خداوند توفيق دهنده است . برائت امير المؤمنين على ( ع ) از خون عثمان در اين فصل هم دربارهء مطالب قبلى سخن مىگوييم . در مورد رأى امير المؤمنين على ( ع ) و عقيدهء او دربارهء محاصرهء عثمان و كشته شدنش مطالب گوناگون و گفتارهاى مختلف اظهار شده است و من تاكنون هيچ‌يك از متكلمان شيعه را نديده‌ام كه در اين باره گفتارهاى مختلف را بررسى و گفتارهاى قطعى اظهار دارد و سخنى بگويد كه شبهه‌هايى