گناه كوچكى با تكرار آن كوچك نبوده و هيچ گناه بزرگى با استغفار بزرگ نمىباشد . بدانيد كه بدون شك خداوند از همه اعمال شما مىپرسد ؛ حتى اين كه اگر شما با انگشت به لباس برادر خود دست زده باشيد . و بدانيد خداوند شما را با همان عقايدى كه با آن از اين دنيا رفته‌ايد ، از قبر برمىانگيزاند . خداوند عزّ و جلّ بهشت و جهنم را آفريده است . كسى كه بهشت را ترك و جهنم را برگزيند ، به آرزويش نمىرسد و كسى كه بهشت را انتخاب كند ، رستگار مىشود . زيرا خداوند عزّ و جلّ مىفرمايند : « كسى كه از جهنم دور شده و به بهشت برود ، قطعا رستگار شده است » « 178 » . و بدانيد خداوند به من دستور داده است كه با مردم نبرد نمايم تا بگويند « لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ » . و هنگامى كه اين سخن را گفتند ، جان و مالشان از جانب من حفظ مىشود ، مگر به حق ؛ و حساب آنها با خداوند عزّ و جلّ است . و بدانيد خدايى كه نامش بزرگ باد ، تمام چيزهايى را كه دوست داشته است ، براى بندگانش بيان نموده و تمام چيزهايى را كه از آنها متنفر بوده است ، براى مردم اعلام نموده و مردم را از آنها نهى نموده است ؛ تا كسانى كه هلاك مىشوند ؛ با شناخت هلاك شوند و كسانى كه زنده مىشوند ، نيز از روى شناخت باشد . و بدانيد كه خداوند ظلم ننموده و از هيچ ظلمى هم نمىگذرد . و در كمينگاه است تا كسانى را كه بدى مىكنند ، بخاطر اعمالشان مجازات نموده و نيكوكاران را با نيكى پاداش دهد . كسى كه خوبى كند ، بنفع خودش است و كسى كه بدى كند به زيان خود اوست و خداوند هيچ ظلمى نسبت به بندگانش روا نمىدارد . اى مردم ! سنّ من بالا رفته ، استخوانم نازك شده ، بدنم از بين رفته و خبر وفاتم را شنيده‌ام . اجلم نزديك شده و شوق من به ملاقات پروردگارم افزون شده است . گمان مىكنم اين آخرين ديدار عمومى من و شما باشد . تا زنده‌ام مرا مىبينيد و هنگامى كه از اين دنيا رفتم ، خداوند ياور هر مرد و زن مؤمنى است . و السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته . در اين هنگام عده‌اى از انصار پيشدستى كرده و قبل از اين كه پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ( از منبر ) پايين بيايد ، همگى عرضه داشتند : اى رسول خدا ! خداوند ما را فداى تو گرداند . پدر و مادرمان فداى تو باد اى رسول خدا ! چه كسى اين مصيبتها را مىتواند تحمل كند ؟ زندگى ما پس از اين چگونه خواهد بود ؟ رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمودند : پدر و مادرم فداى شما . از خداوند عزّ و جلّ براى امّتم تخفيف خواستم خداى متعال به من فرمودند : در توبه تا زمانى

--> ( 178 ) فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فازَ . سورهء آل عمران ( 3 ) : آيهء 185 .