ذاتى علمى پيشگاه حق سبحانه هستند كه وجود علم و وجودات كبريائى و نيز وجود اسماء و صفات عليا به همه معانى كثيره موجود بوجود و واحد قيومى حق سبحانه هستند . و علم عنائى حق سبحانه عبارت از احاطه علمى باشياء و موجودات احاطه كليه بطور ذات زيرا علم و احاطه حق سبحانه عبارت از حضور ذات لذاته بوحدته الذاتيه است و همچنين حضور معانى صفات و اسماء كه نسبت آنها بوجود نسبت ماهيت و معرف است نسبت بوجود با اينكه حق سبحانه لا ماهية له و لا حد لوجوده بل موصوف بالاحدية و به لحاظ صفات و اسماء موصوف بالواحد الحقيقى است و ساير مراتب و منازل علم ساحت ربوبى عبارت از وجود عقلانى كلى كه اصول كليه است بر اين اشياء و موجودات خارجى تدريجى با توجه باينكه تدريج و تحول به لحاظ موجودات است با يك ديگر و به لحاظ مرتبه مقام عالى تحت قيمومت بوده و همه يكسان و ثابت هستند . و مرتبه نازل ديگر عبارت از وجود عقلانى و مراد علم اجمالى بسيط وحدانى كمالى كه صور كليه عقليه است و عين علم بذات كبريائى و عين علم اشياء خواهد بود وجود هر چه عالى و كاملتر باشد احاطه آن نسبت به اشخاص و جزئيات زياده خواهد بود . با اينكه حق سبحانه علم بذات قدس دارد و از شئون آن علم باشياء و آثار و افعال كه بمنزله اشراقات ساحت ربوبى است چگونه بعض اكابر قدماء در باره علم ربوبى باشياء قبل از وجود آنها اظهار تزلزل نموده‌اند بقول اينكه معلوميت شىء همانا حضور ذات شىء است نزد عالم و قبل از وجود شىء حضورى فرض ندارد . بدين جهت علم و احاطه حق سبحانه قبل از خلقت مورد شك و ترديد است و به منظور فرار از اين شبهه گفته‌اند كه عالميت حق سبحانه باشياء و بتقرر