و بر اساس سعادت و شقاوت از كمون انسانى سرچشمه ميگيرد و بخارج از روح نيز ظهور مىنمايد هم چنان كه در عالم قيامت بر همين حقايق و سراير كه بطور تمثل در برزخ مشاهده نموده از نظر اينكه نشئه قيامت نشئه شهود و كشف سراير است نيروى شهود بيشترى خواهد داشت هر چه را كه در برزخ بطور تمثل مشاهده مىنمود در عالم قيامت بطور حقيقت مشاهده خواهد نمود . هم چنان كه از كريمه ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً استفاده مىشود زيرا احضار در عالم برزخ بحضور صورتهاى خيالى و روحى بوده كه از شئون ظهور روح است باينكه صحنه را مشاهده نمايد كه از نعمتهاى زياده بر تصور سبب سرور خاطر اهل ايمان كامل گردد و احضار در عالم قيامت كه نهايت ظهور و شهود است به آنست كه حق تعالى و تقدس همه سراير و فضائل علمى و خلقى اهل ايمان را در عالم آخرت احضار خواهد فرمود و هر آنچه كه در عالم برزخ بطور تمثل مشاهده مىنمود صورت حقيقت در خارج خواهد يافت در حقيقت مانند آنست كه نور ايمان و فضايل خلقى وسعه و قدرت وجودى و روحى اهل ايمان مقتضى است كه حق تعالى همه آنها را ايجاد فرمايد و مورد استفاده خصوص شخص اهل ايمان قرار دهد و اختصاص به او خواهد داشت و هر چه را كه سيرت اعمال صالحه و فضايل خلقى اهل ايمان بوده در روح آنان نهفته بوده در عالم برزخ بظهور رسيده همه آنها را صورت حقيقت دهد و آنها را بيافريند و در اختيار مؤمن گذارد بضميمه اراده بطور اطلاق كه هر چه را بخواهد بيدرنگ بوجود مىآيد . كه اراده اهل ايمان ظهورى از اراده قاهره خواهد بود و سائر افراد اهل ايمان از اين گونه نعمتها كه اختصاص بهر يك از افراد دارد محروم و بىبهره خواهند بود . زيرا اين نعمتها در اثر اقتضاء ذاتى و روانى افراد و محصول سعى و كوشش و لوازم ذاتى هر يك خواهد بود و از جمله موهبتها نيروى اراده بطور اطلاق است كه هر چه را از نعمتها نخواهند به مجرد اراده تحقق پذيرد و مورد استفاده قرار