شرح قضاء و حكم ساحت كبريائى در ازل سبب تحقق حوادث خواهد بود در حدود امكان و خارج ولى سبب خروج افعال از قدرت و اختيار بشر نخواهد بود . آيه وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ كه به ظاهر در امر تشريعى و تخيير و تخدير است و نيز محتمل است مفاد قضاء علم ازلى كبريائى و ايجاد واجب باشد باينكه قضاء عبارت از ايجاد صورتهاى بىشمار و نامتناهى موجودات كليه و بر صورتهاى جزئيه بىنهايت كه امور معقوله در عالم عقل هستند و نظر باينكه تعلق بعالم ماده و جسمانيت دارند و اخراج ماده از قوه به صورت فعليت غير ممكن است جز از طريق تدريج و تعاقب در اثر امتناع قبول آنها ايجاد بطور دفعى و صفت حكميت و ربوبيت كبريائى مقتضى است كه براى ايجاد صورتهاى جزئيه مادى تدريجى زمان ممتدى بيافريند كه موجودات مادى بتدريج و يكى پس از ديگرى به صورت فعليت درآيند . قضاء عبارت از علم ملزم و ايجاد واجب بر وفق نظام است و عبارت از ايجاد صورتهاى موجودات كليه و موجودات جزئيه بىنهايت به لحاظ اينكه امور معقوله در عالم عقل هستند در نتيجه موجودات زمان به صورت موجودات زمانى تحقق بيابند هر يك پس از ديگرى . و قدر : عبارت از وجود موجودات و اشياء نامتناهى و كثرت بىشمار هر يك