« كسى كه بدقت در حديث مشهور مفضّل از امام صادق - عليه السّلام - بنگرد ، در مىيابد كه امام - عليه السّلام - اين سخنان بليغ و معانى شگفت و الفاظ غريب « 1 » را جز با مردى بزرگ ، جليل القدر ، دانشمند ، با ذكاوت ، هوشمند و شايسته حمل اسرار دقيق و ظريف و بديع با كس ديگر در ميان نمىنهد . اين مرد در نزد من بسيار رفيع المقام و جليل القدر است ، رضوان اللَّه عليه . » « 2 » محدث بزرگ اسلامى ، « حاج شيخ عباس قمى ( ره ) » نيز اگر چه در كتاب گرانقدر « سفينة البحار » با اينكه آراء مختلف را بيان نموده امّا گويى عقيدهء خويش را ذكر ننموده و ليكن در كتاب شريف « منتهى الآمال » هنگام بحث در اصحاب امام موسى كاظم - عليه السّلام - به طور مفصّل در بارهء مفضّل بحث نموده و از جمله در ستايش از اين مرد بزرگ مىگويد : « از كتاب شيخ معلوم مىشود كه او از « قوّام ائمّه » و پسنديدهء نزد ايشان بوده و بر منهاج ايشان از دنيا گذشته و هم دلالت دارد بر جلالت و وثاقت او بودن او از وكلاى حضرت صادق و كاظم - عليهما السّلام - و « كفعمى » « 3 » او را از بوّابين

--> ( 1 ) توحيد مفضّل در دو بخش است ، يك بخش همين مقدار كه در عالم سفلى است و در ميان دانشمندان به « توحيد مفضّل » مشهور است و در چهار مجلس تدوين يافته و بخش ديگر همان معارف ملكوتى و ما وراء الطبيعى است كه « صادق الوعد - عليه السّلام - » به مفضّل وعده كرد . اين بخش بمراتب مهمتر و شگفت‌تر از توحيد مفضل مشهور است . چنان كه از سخنان مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى بر مىآيد ، شخصى به نام « سيد ميرزا ابو القاسم ذهبى » اخيرا به آن دست يافته و همهء آن را در كتابى به نام « تباشير الحكمة » گرد آورده است . هنگامى بيشتر به عمق و درستى سخن مرحوم صدر پى مىبريم كه به اين نكته نيز توجه كنيم . ( ر . ك : الذريعة الى تصانيف الشيعه ، ج 4 ، ص 488 ) . ( 2 ) « اعيان الشيعة » ، ج 10 ، ص 132 و 133 و « سفينة البحار » ، ج 2 ، ص 372 . ( 3 ) مرحوم كفعمى آنگاه مىگويد : « گويا مقصود از باب امام ، باب اسرار و دانشهاى اوست . » « ر . ك : المصباح ، ص 277 ) نيز مرحوم نورى در « مستدرك الوسايل » ، ج 3 ، ص 570 و ابو على در ص 319 رجالش و صاحب « اعيان الشيعه » در ج 4 ، ص 544 ، اين سخن را نقل كرده‌اند .