بودند و برخى نيز كمياب بوده و در معرض نابودى قرار داشتند و اگر خدمات علما در اين دوره نبود ، امروزه منابع چندانى از شيعه در اختيار نداشتيم . مرحوم مجلسى اول ( محمّد تقى ) در كتاب « لوامع » خود به اين مطلب اشاره مىكند كه به دليل اشتغال طلاب به كتب حكما و عامّه ، كتب شيعه متروك شده است و از اخبار و كتب شيعه تنها قليلى مانده است . و لكن اين حقير به تأييد اللّه چنان كرده‌ام كه آب رفته به جوى باز آيد . « 1 » علاوه بر تدوين جوامع حديثى ، در اين دوره متون روايى سابق مورد شرح قرار گرفت ؛ نظير شرح « من لا يحضره الفقيه » از ملّا صالح مازندرانى « 2 » و شرح همين كتاب به فارسى و عربى « 3 » توسط مجلسى اول ( محمّد تقى ) و شرح « كافى » ( اصول يا فروع يا هر دو ) از ملّا خليل قزوينى ( به فارسى و عربى ) « 4 » و علامه محمد باقر مجلسى دوم به نام « مرآة العقول » و ملّا حسن گيلانى « 5 » و شيخ على سبط الشهيد الثانى « 6 » و محمّد على

--> ( 1 ) . لوامع صاحبقرانى ، ج 6 ، ص 216 . ( 2 ) . طبقات اعلام الشيعه ، ج 5 ، ص 288 ؛ امل الآمل ، ج 12 ، ص 276 ؛ رياض العلماء ، ج 5 ، ص 110 . ( 3 ) . شرح فارسى به نام « لوامع صاحبقرانى » و شرح عربى به نام « روضة المتقين » كه هر دو به چاپ رسيده است . ( 4 ) . الذريعه ، ج 6 ، ص 145 و ج 15 ، ص 4 و ج 14 ، ص 27 . نام شرح فارسى او « صافى » و نام شرح عربى او « شافى » است و « صافى » ترجمهء « شافى » است . صفويه از ظهور تا زوال ، ص 254 ؛ دين و سياست ، ص 258 به نقل از طرائق الحقايق ، ج 1 ، ص 178 ؛ قصص الخاقانى ، ص 37 . ملّا خليل « صافى » را به دستور شاه عباس ثانى و به نام وى تأليف كرده است و در آغاز آن از وى تمجيد كرده است . ( الذريعه ، ج 15 ، ص 4 - روضات الجنات ، ج 3 ، 272 . ) ( 5 ) . قصص الخاقانى ، ص 52 . ( 6 ) . شرح شيخ على موسوم است به نام « الدرّ المنظوم من كلام المعصوم » . نسخه آن با اجازهء مؤلف در تهران كتابخانهء مشكاة موجود است . اين كتاب غير از « الدر المنثور » از همين مؤلف است كه كتابى است بسيار با ارزش كه در آن به شرح اخبارمشكل و مبهم پرداخته و تحقيقات با ارزشى دارد . ( الذريعه ، ج 13 ، ص 98 و ج 8 ، ص 76 و 79 . ) شاملو از كتاب اول با نام « درر المنظوم من كلام المعصوم » ياد كرده است . ( قصص الخاقانى ، ص 55 . )