امّا كسى كه خدا و روز قيامت را نشناسد ، چگونه او را عبادت كند ؟ او چگونه مىتواند ( در هنگام عبادت ) قصد تقرّب نمايد يا نسبت به عظمت خداوند تواضع كرده و مشتاق ديدار او باشد ؟ ! با اينكه اين امور ( قصد تقرّب و تواضع . . . . . . ) روح عبادت و ستون فقرات آن است . از طرف ديگر كسى كه خدا را عبادت نكند و رياضات شرعى را تحمّل ننمايد ، چگونه مىتواند نفس خود را صفا بخشد و باطن و ضمير خود را پاك كند ؟ ! با آنكه اين امور ( صفا و پاكى درونى ) شرط فيضان نور علم بر قلب انسان است . « 1 » ه - فيض در « وافى » از ابن‌عربى با تمجيد ياد مىكند و سخنى از او دربارهء حضرت مهدى عليه السلام و كيفيت بيعت مردم با حضرت نقل مىكند : يبايعه العارفون باللّه من اهل الحقايق عن شهود و كشف و تعريف الهى ؛ عارفان حقيقت پرست ، با يقينى كه از راه شهود و كشف و هدايت الهى براى آنها حاصل مىشود ، با او بيعت مىكنند . » فيض از اين كلام ابن‌عربى شگفت زده شده و به وجد آمده است . « 2 » نمونه‌هاى ديگرى از تفسيرهاى عرفانى فيض از روايات را در ج 1 ، ص 114 و 115 و 191 ؛ ج 6 ، ص 720 و 721 ؛ ج 8 ، ص 714 و 715 و 784 و 856 مىبينيم . در آخر اضافه مىكنم : فيض در « وافى » تصميم بر ورود به مباحث عميق عرفانى ندارد و تنها در برخى موارد ، اشاره‌هايى گذرا به بخشى از اين مباحث دارد . از اين رو گاه به صراحت از وجود اسرار عرفانى سخن مىگويد كه به جهت عدم تحمّل افكار از

--> ( 1 ) . الوافى ، ج 1 ، ص 201 - 202 . ( 2 ) . همان ، ج 2 ، ص 470 - 471 . فيض از سخنان ابن عربى با تعبير « كلام يعجبنى ايراده » ياد مىكند .