است كه آنها را به سوى معرفت الهى مىبرد . چون در قسم اوّل مردم با پيروى از حجّت خدا به سعادت مىرسند ، نه به خود خداوند و شناخت او ، امام صادق عليه السلام حجّت را به خدا نسبت دادند و لفظ « على » را اضافه كردند : « حُجَّةَاللَّهِ عَلَى الْعِبادِ . » امّا در قسم دوّم ، عقل واسطهء بين انسان و خداست ؛ زيرا عقل ، انسان را به شناخت خداوند رهنمون مىگردد بعد از آنكه خداوند را نمىشناخت . لذا امام صادق عليه السلام از كلمهء « بين » استفاده كرد و فرمود : « وَالْحُجَّةُ فيما بَيْنَ الْعِبادِ وَ بَيْنَ اللَّهِ . » البته اين حجّت گاهى سند خدا بر مردم و گاهى عذر مردم در پيشگاه الهى است ؛ زيرا همهء مردم از نظر قوهء عقلانى ، در يك مرتبه نيستند . » « 1 » ج - در روايات زيادى خواندن نماز مستحبى در وقت فضيلت نمازهاى واجب روزانه مورد نهى قرار گرفته است . « 2 » بسيارى از فقها اين نهى را حمل بر حرمت كرده‌اند و لذا خواندن نافلهء يوميه را در هنگام رسيدن وقت فضيلت نمازهاى واجب يوميه جايز نمىدانند . فيض رحمه الله مىفرمايد : اين روايات حمل بر كراهت مىشود ، نه حرمت ؛ زيرا ظهور در كراهت دارد ؛ چرا كه معصوم عليه السلام خواندن نافله را در وقت فضيلت نمازهاى

--> ( 1 ) . الوافى ، ج 1 ، ص 113 . مرحوم علم الهدى فرزند فيض در شرح جملهء اخير مىفرمايد : عقل گاهى حجت خدا بر مردم است و آن در مورد انسان‌هايى است كه از عقل كامل بهره‌مند باشند ، لكن به جهت غرق شدن در امور مادى و شهوات دنيوى ازشناخت خداوند غافل بمانند . و گاهى عقل ، حجّت و عذر مردم در پيشگاه الهى است و آن در مورد انسان‌هايى است كه از عقل بهرهء چندانى نداشتند ، لذا نتوانستند با آن خداوند را شناخته و به مرحلهء يقين برسند . چنين انسان‌هايى در پيشگاه الهى معذورند . ( الوافى ، ج 1 ، ص ، 113 پىنوشت ش 2 . ) ( 2 ) . الوافى ، ج 7 ، ص 361 و 366 . براى هر يك از نمازهاى واجب وقت فضيلتى وارد شده است كه در كتب فقهى آمده است . مثلًا وقت فضيلت نماز ظهر به هنگام رسيدن سايه شاخص به اندازه 7 2 طول آن آغاز مىشود و ما بين ظهر تا اين وقت ، وقت نافلهء ظهر است .