دارد ( كه بسيارى از گناهان را مجاز مىشمرند . ) و جملهء اخير ردّ فلاسفه‌اى است كه از قرآن و اهل‌بيت دست كشيده ، براى كسب علم و عرفان به كتب فلاسفهء پيشين روى آوردند و يا آنان كه قرآن را رها كرده و براى كسب احكام الهى به قياس تمسك جستند . « 1 » ز - دربارهء حمام دو دسته روايات وارد شده است . در يك گروه ، حمام مورد مدح قرار گرفته و در برخى از آن بدگويى و مذمّت شده است . فيض مىفرمايد : تمام رواياتى كه در بدگويى از حمام رسيده است ، ناظر به نحوهء حمام رفتن در زمان صدور اين روايات است ؛ زيرا در آن زمان عموم مردم بدون پوشيدن مواضع نامطلوب بدن ( بدون ساتر و لنگ ) وارد حمام مىشدند . در زمان ما مردم با رعايت حيا و پوشيدن ساتر به حمام مىروند . بنابراين روايات ذم مربوط به زمان ما نمىباشد . شاهد بر مطلب استدلالى است كه در روايات ذم آمده است : بِئْسَ الْبَيْتُ الْحَمَّامُ ، يَهْتِكُ السِّتْرَ وَ يَذْهَبُ بِالْحَياءِ ؛ حمام ، خانه و جاى نامناسبى است ؛ زيرا لباس و پوشش‌ها را كنار زده ، حيا را از انسان مىگيرد . « 2 » تمسك به ظهور الفاظى كه در هنگام محاوره به كار مىرود و يا در زبان شرع در قرآن و سنّت استعمال شده است غالباً نصّ « 3 » در مقصود نيست ، بلكه « ظاهر » مىباشد . مراد از

--> ( 1 ) . همان ، ص 163 و 164 ، با اندكى تلخيص . ( 2 ) . همان ، ج 6 ، ص 591 و 592 . ( 3 ) . هر لفظ ( خواه يك كلمه يا جمله ) بر چهار قسم تقسيم مىشود : الف : نصّ : و آن لفظى است كه بر يك معنا به صورت صد درصد دلالت دارد و اصلًا احتمال دوّمى ( هر چند يك درصد باشد ) در معناى آن وجود ندارد . ب : ظاهر : و آن لفظى است كه گرچه داراى دو معناست ، لكن برداشت يك معنا بر معناى دوم رجحان دارد . به عبارت ديگرمثلًا نود درصد معناى اوّل را احتمال مىدهيم و ده درصد معناى دوّم را . به عنوان مثال لفظ امر ظهور در وجوب دارد ، ولى احتمال استحباب يا . . . نيز در آن هست . ج : مؤوّل : و آن لفظى است كه داراى دو معناست كه يكى بر ديگرى رجحان دارد ، لكن ما آن را حمل بر معناى مرجوح مىكنيم . د : مشترك كه داراى دو معناست و احتمال هر دو معنا مساوى است . احتمال هر يك از معانى پنجاه درصد است . ( ر . ك . به : الاتقان ، ج 3 ، ص 104 . )