علي محمد ميرجليلى
132
وافي ( مبانى و روشهاى فقه الحديثى در آن ) ( فارسى )
حواله مىدهد كه سند آن را در جاى ديگر خواهد آورد . « 1 » تكميل اسناد ناقص و يافتن اسناد مرسل از جمله خدمات مرحوم فيض به حديث آن است كه ما برخى از روايات را در كتب اربعه بدون سند و يا با سند ناقص يا سند غير معتبر مىبينيم . اين مسئله براى متأخرين كه پافشارى كامل بر اعتبار سند دارند مشكل ايجاد مىكند . مرحوم فيض با استفاده از خود كتب اربعه يا كتاب روايى ديگر ، سند آن را تكميل و يا قابل اعتبار نموده است . اين مسئله در مورد روايات « من لا يحضره الفقيه » بسيار اهميت دارد ؛ زيرا مرحوم صدوق در بسيارى از موارد ، سند روايت را نقل نكرده و آن را به صورت « رُوِىَ » يا « فى رواية » يا « سئل المعصوم » آورده است و يا تنها به ذكر آخرين راوى و صحابى معصوم عليه السلام اكتفا نموده است ، ولى در مشيخه نيز سند خود را به او نقل نكرده و يا آنكه مضمون روايتى را به قلم خود و به صورت فتوى نقل كرده است ، بدون آنكه آن را به معصوم نسبت دهد . البته خود مرحوم صدوق در بسيارى از اين موارد ، سند آن را در جاى ديگرى از « الفقيه » يا كتابهاى ديگرش آورده است . به عنوان نمونه : درجريان تغيير قبله داستان مفصلى را ذكر مىكند و سپس خود صدوق اشاره مىكند كه اين داستان را در اينجا بدون سند ، ولى در جاى ديگر آن را به صورت حديث مسند آوردهام . « 2 » لكن براى شخصى كه رواياتى را بدون سند يا با سند ناقص و غير معتبر در جايى
--> ( 1 ) . همان ، ج 7 ، ص 279 . ( 2 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 178 و 179 ، ش 849 طبع دار الكتب .