محسن ناجي نصرآبادى
20
فهرستهاى خود نوشت فيض كاشانى ( فارسى )
براى آثار علامه ملّا محمّد باقر مجلسى ( 1110 - 1037 ق ) دو فهرست ديگر نوشت فراهم آمده است . نخست : توسط محمّد نصير بن عبد اللّه مجلسى - برادرزاده وى - اين فهرست در دو بخش است . الف ) كتابهاى عربى مجلسى ب ) كتابهاى فارسى وى . صاحب الذريعه منقولاتى از اين فهرست را در نگارشهاى ديگران رؤيت كرده است . « 1 » دو ديگر ، فهرستى كه به اهتمام محمّد حسين بن محمّد صالح از نوادگان مجلسى در دو فصل و يك خاتمه تدوين شده است . فصل اول : كتابهاى عربى شامل ده كتاب . فصل دوم كتابهاى فارسى ، در بردارنده چهل و نه كتاب . خاتمه : در شماره ابيات تأليفات و آثار مجلسى در فارسى و عربى . اين فهرست يك بار در مجله دانشكده ادبيات تهران سال دهم ، شماره دوم ، صص 210 - 203 چاپ شده و بار ديگر در كتابشناسى مجلسى به كوشش حسين درگاهى و على اكبر تلافى داريانى . ج ) فهرست خودنوشت فهرست خودنوشت به فهرستى گفته مىشود كه به وسيله خود صاحب اثر فراهم آيد و در آن به اجمال يا تفصيل به مشخصات كتاب شناسى آثار اشارت شود . بصراحت مىتوان گفت كه ساخت چنين فهرستهايى در تمدن كهن و درخشان يونان سابقه داشته است . جالينوس طبيب ( 210 - 131 م ) مجموعه آثار خودش را در ضمن كتابى به نام فينكس فراهم آورده . اين كتاب شامل دو مقاله است كه در مقاله اول ، كتابهاى طبى و در مقاله دوم كتابهاى منطقى ، فلسفى ، بلاغى و نحوى خود را ياد مىكند . وى آنگاه به توصيف كتابهايش مىپردازد و مقصود و داعى خويش از تأليف را بيان مىكند و افزون بر آن به سن و سال خود در زمان تأليف ، و كسى را كه كتاب به او تقديم شده ، بازگو مىنمايد « 2 » . حنين بن اسحاق ( 260 - 194 ق ) مقالهاى به سريانى دارد و در آن به آثار ديگر جالينوس كه در فهرست جالينوس نيامده اشاره مىكند « 3 » . وى در ضمن همين رساله
--> ( 1 ) . آقا بزرگ تهرانى ، الذريعه ، 380 / 16 . ( 2 ) . رساله حنين بن اسحاق درباره آثار ترجمه شده از جالينوس در مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ، 217 . ( 3 ) . همانجا .