محسن ناجي نصرآبادى
28
كتابشناسى فيض كاشانى ( فارسى )
تحليل قرار داد ، و دوسكا به سال 1925 م . پارهاى از آن كتاب را كه مربوط به آثار رازى بود به زبان آلمانى برگرداند . زاخائو فهرست آثار بيرونى را در مقدمه كتاب آثارالباقيه آورد . انديشمندان ديگرى نيز به تصحيح فهرست و كتابشناسى آثار رازى و بيرونى پرداختند و ملحقاتى برآن افزودند . دكتر محمود نجمآبادى در مصنفات و مؤلفات رازى و بوالو در كارنامهى بيرونى از آن جملهاند . « 1 » افزون بر اينها ، استاد دانشمند دكتر مهدى محقق به تصحيح و ترجمه فهرست كتابهاى رازى و نامهاى كتابهاى بيرونى اهتمام ورزيد و به پيوست اين اثر ارزشمند ، رساله المشاطة لرسالة الفهرست از ابواسحاق ابراهيم بن محمّد ، مشهور به غضنفر تبريزى را كه مهمترين منبع شناخت زندگى بيرونى است ، ضميمه كتاب نمودند . غضنفر تبريزى هدف خويش را از تدوين المشاطة اين چنين بيان مىكند : من مىدانم كه هركس مقالهء استاد رئيس را مطالعه كند و در آنچه كه نويسنده آن از داستان روياى خود ياد كرده و از الهامى كه در آن رويا بر مدت عمرش استدلال آورده درنگ نمايد ، كيفيت آينده آن احوال يعنى كميّت عمر و زمان رحلت او به نظرش مىگذرد . از اين روى من صلاح ديدم كه به پايان سخن او در آن رساله آنچه را كه من از تاريخ ولادت و سنين عمر و وقت وفات و رحلت او به دست آوردهام ، ملحق كنم تا آنكه طالبان آن را از جايى ديگر نجويند ، گذشته از آنكه تحقيق آن متعذّر و وصول به آن نسبت به اين زمان و اين مردم ممتنع است . « 2 » سرِ سخن را به كتابهاى رجالى مىكشانيم . در اين نوع كتابها ، هنگامى كه مؤلف به شرح سرگذشت خودش مشغول مىشود ، به فهرستى از آثار و نگاشتههاى خويش نيز اشاره مىكند . گرچه در اينجا مؤلّف قصد ندارد فهرستى براى نگاشتههاى خويش فراهم سازد ؛ امّا به اقتضاى خود موضوع ، ناخودآگاه فهرستى از آثارش ارائه مىشود كه بسيار ارزشمند و قابل اعتناست . ابوالعبّاس احمد بن على نجاشى ( 450 - 372 ق ) در كتاب رجال النجاشى در ذيل مدخل احمد بن العبّاس [ خودش ] اين چنين مىآورد :
--> ( 1 ) . همان ، مقدمه . ( 2 ) . همان ، 193 .