جمعى از نويسندگان

47

يادنامه طبرى ( فارسى )

طبرى نه تنها در تفسير مورد ستايش دانشمندان متقدم و متأخر بوده بلكه راجع به او در تمام علومى كه بدانها شناخته شده بود به مدح و ثنايش زبان گشودند . خطيب بغدادى از ابى بكر [ بن كامل يا ابن بالويه ] آورده كه دربارهء طبرى مىگفت : كان قد جمع من العلوم ما لم يشاركه فيه أحد من أهل عصره ، و كان حافظا لكتاب اللّه ، عارفا بالقراءات ، بصيرا بالمعانى ، فقيها فى أحكام القرآن . . . تحقيقا طبرى در جامعيت نسبت به علوم [ اسلامى ] در ميان معاصرانش بىهمتا ، و نيز حافظ قرآن ، آشنا به قراءات ، بصير و بينا نسبت به معانى ، فقيه در احكام قرآن ، دانا به سنن و طرق آن ، آگاه نسبت به طرق صحيح و سقيم ، آشنا به ناسخ و منسوخ ، عارف به اقوال صحابه و تابعين و پيشينيانشان ، عالم به مسائل حلال و حرام ، آگاه به ايام و اخبار مردم . . . بوده است 40 عبد العزيز طبرى دربارهء او گفته است : كان كالقارئ الّذى لا يعرف إلّا القرآن ، و كالمحدّث الّذى لا يعرف إلّا الحديث ، و كالفقيه الّذى لا يعرف إلّا الفقه ، و كالنّحوى الّذى لا يعرف إلّا النّحو ، و كالحاسب الّذى لا يعرف إلّا الحساب ، و كان عالما بالعبادات ، جامعا للعلوم ، و إذا جمعت بين كتبه و كتب غيره وجدت لكتبه فضلا على غيرها . 41 طبرى به‌سان يك فرد كارآمد در قرائت بود كه جز قرائت قرآن با فنّ ديگرى آشنايى به هم نرسانده ، و مانند محدثى بود كه صرفا در حديث تخصّص داشته ، و چون فقيهى بود كه داراى تخصص در فقاهت بوده ، و همچون يك نحوى متضلّعى بود كه فقط در نحو مهارت به دست آورده ، و همانند عالم حاذق در حساب بود كه تنها در علم حساب آشنايى عميق داشته است . وى داناى به عبادات و جامع علوم و دانشها بوده است و اگر كتابهاى او را در كنار كتابهاى ديگران قرار دهى [ و به ارزيابى آنها بپردازى ] براى كتابها و آثار او مزيت و برترى نسبت به كتابهاى ديگران را [ به خوبى ] مىيابى . و چنان كه خواهيم ديد ابن سبكى در طبقات الشافعيه و دانشمندان ديگر در كتابهاى خود نه تنها در ستايش از شخصيت علمى و معنوى طبرى به هيچ وجه دريغ نكرده‌اند بلكه فزون از حدّ معمول وى را در جهات مختلف ستوده‌اند . ثعلب دربارهء طبرى مىگفت او داراى رأيى درست و نيكو و روشى خوش