جمعى از نويسندگان
38
يادنامه طبرى ( فارسى )
چرا طبرى از آمل به بغداد بازگشت ؟ ابن عساكر مىگويد : وقتى كه براى طبرى گزارش كردند ابو بكر بن ابى داود سجستانى [ كه از سوى پدر به عنوان دروغگوى حرفهاى معرفى شده بود ] در مقام تكذيب حديث غدير خم برآمده است ، كتاب الفضائل را نگاشت و در آن به ذكر فضايل ابى بكر و عمر و عثمان و على [ عليه السلام ] پرداخت و در مقام اثبات صحت حديث غدير به احتجاج و استدلال روى آورد و با ذكر فضايل امير المؤمنين آن را به پايان برد . اما ياقوت مىگويد : عباسيان از او درخواست كردند در فضايل خلفاى عباسى مطالبى بنويسد . طبرى نخست ديباچهء نيكويى آورد و مقدارى از آن را املاء كرد و قبل از مرگ خود همهء آن را از كتاب الفضائل جدا ساخت . ولى از ابى بكر بن كامل نقل كردهاند : انگيزهء تأليف كتاب الفضائل اين بود كه طبرى از بغداد به طبرستان بازگشته بود ، ديد تشيّع در آنجا رواج يافته و مردم در مقام سبّ و دشنام [ خلفا و ] صحابه فروگزار نمىكنند و مطاعن آنان در ميان مردم طبرستان رو به انتشار نهاده است ؛ لذا كتاب فضايل ابى بكر و عمر را نوشت تا آنجا كه ترسيد مردم طبرستان به او آسيب رسانند ؛ به همين جهت از طبرستان بيرون رفت 22 [ و به بغداد بازگشت ] . بسيارى از جغرافىدانان اسلامى يادآور شدهاند كه همزمان با طبرى ، تشيع و ولاى اهل بيت ( عليهم السلام ) به وضع بسيار جالب و چشمگيرى بر محيط طبرستان حاكم بود و جريانى كه شاگرد طبرى يعنى عبد العزيز بن محمد طبرى دربارهء استادش نقل مىكند مؤيد همين حقيقت است . شاگرد طبرى مىگفت : تنى چند از ياران ما چنين گزارش كردند كه نزد طبرى مرد پير و سالخوردهاى را ديدند كه طبرى [ با ورود او ] از جاى برخاست و گرامىاش داشت . آنگاه ابو جعفر [ طبرى ] گفت : اين مرد كه به من پيوست از كسانى است كه حقوق فراوانى بر من دارد ، بدين شرح كه من بر طبرستان درآمدم آن هم در زمانى كه سبّ و دشنام به ابى بكر و عمر در آنجا رايج و معمول بود . از من خواستند تا فضايل آنها را تدريس و املاء كنم و من بدين كار پرداختم . براى سلطان و فرمانرواى شهر