شيخ طوسى ، آيات الاحكام فاضل مقداد و من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق ، صحاح اللغة جوهرى ، ملل و نحل شهرستانى و ديگر كتب اسلامى برگرفته است . و در ذيل هر صفحه محقق محترم بدان اشاره كرده است « 1 » ، ايراد بزرگى كه بر مرحوم ابن المتوج هست و با هيچ معيار علمى و حتى اعتقادى شيعى سازگارى ندارد ، پذيرش نسخ از نوع « نسخ التلاوة و الحكم و يا نسخ التلاوة دون الحكم » است . علاوه بر آنكه نطاق آيات منسوخه را توسعه داده و دامن آن را در « 2 » محدوده 63 سوره از سوره‌هاى قرآنى گسترده است . 7 - « نظرية النسخ في الشرايع السماوية » ، تأليف دكتر شعبان محمد اسماعيل « 3 » شعبان اسماعيل از نويسندگان معروف و از قرآن پژوهان و محدثان معاصر مصرى است . وى آثار سودمندى در موضوعات گوناگون علوم قرآنى دارد . كتاب مذكور ، داراى چينش و نظمى استوار و دقيق است . برخى از مباحث اين كتاب عبارتند از : نسخ از ديدگاه اصوليان ، فرق ميان نسخ و تخصيص ، حكمت نسخ ، نسخ در نگاه يهوديان ، شيوه‌هاى شناخت نسخ ، تحليل و بررسى و گزارش ديدگاههاى دانشمندان بويژه سيوطى درباره نسخ ، و ذكر نظريات و آراى عالمان دانشهاى قرآنى ، در مورد موارد جريان نسخ از آيات و نقد ديدگاههاى « 4 » افراطى و . . .

--> ( 1 ) ناسخ و منسوخ ابن المتوج ، پيشين ، مقدمه مترجم ، ص 5 . ( 2 ) ابن المتوج ، پيشين ، ص 18 . لازم به يادآورى است كه شيخ طوسى - رحمة اللّه عليه - بزرگ پژوهشگر شيعى نيز در تفسير خود « تبيان » انواع سه‌گانه « نسخ » را پذيرفته و بدون هيچ‌گونه نقدى ، گزارشهاى حديثى عايشه ، عم ، ابو بكر و ديگر صحابه را به عنوان شاهد ، نسخ تلاوت ارائه داده است ! ! ( 3 ) اين كتاب را در پيش معرفى كرديم . و كتابهاى ديگرى نيز توسط اين پژوهشگر ، تحقيق شده و احياء گرديده است ، مانند : تهذيب شرح الاسنوى و مختصر المنتهى ، ابن حاجب و معراج المنهاج جزرى . ( 4 ) اين اثر عالمانه‌ترين كتابى است كه تاكنون نوشته شده و در نوع خود كم‌نظير است ، جز يك لغزش بزرگ كه مانند اسلاف خويش بدون مطالعه شيعه را متهم مىكند كه آنان نسبت جهل و . . . به خداوند مىدهند ؛ چونكه به « بداء » در تكوين معتقدند و از اشخاصى چون شعبان اسماعيل ، جاى بسيار تأسف است كه مطلبى را بدون تحقيق به يك مذهب بسيار مهمى كه منتسب به فرزندان رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - است نسبت بدهد ! ! ( ر . ك : شعبان محمد اسماعيل ،