خطبه‌ها و بيانات و نامه‌هاى امير المؤمنين - عليه السّلام - به صورت گويا و گسترده دامن بيان شده است « 1 » . نخستين نگارش ناسخ و منسوخ در اسلام از ديدگاه برخى از دانشمندان بزرگ اسلامى از فريقين ، امير المؤمنين - عليه السّلام - آيه‌هاى « ناسخ و منسوخ » قرآن كريم را بر حسب ترتيب نزول و فرويش وحى ، در مصحف شريف خويش چينش نموده بوده و آن را پس از فراغت از جمع و تدوينش بر دولتمردان سقيفه در مسجد النبى - صلّى اللّه عليه و آله - عرضه كرده اما ارباب سقيفه از پذيرش آن سرباز زدند « 2 » . « ابن سيرين » : دانشمند معروف اهل سنت مىگفته است « 3 » : على - عليه السّلام - در مصحف خويش « ناسخ و منسوخ » قرآن را تعيين كرده و بر اساس ترتيب نزول آن را چينش نمود . و وى طى نامه‌اى از مدينه منوره ، آن را درخواست كرد و ليكن بدان دست نيافته و بر فقدان آن دانش حياتى ، تأسف فراوان مىخورده است « 4 » . امير المؤمنين - عليه السّلام - پس از درگذشت رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله -

--> ( 1 ) ر . ك : سيد جعفر مرتضى ، العاملى ، حقايق هامة حول القرآن الكريم ، چاپ اول - قم : دفتر انتشارات وابسته به جامعهء مدرسين حوزه علميه ، ( 1410 ه ق ) ، ص 157 - 171 . ( 2 ) ر . ك : سيد جعفر مرتضى عاملى ، همان صحفه 157 به نقل از الاحتجاج ، طبرسى ، 383 . و بحار الانوار : ج 89 ، ص 40 - 41 . البيان آيت اللّه خويى ، ص 242 . تفسير صافى ، ج 1 ، ص 42 . بحر الفرايد ، شيخ محمد آشتيانى ، ص 99 . و نيز ر . ك : محمد بن عبد الكريم شهرستانى ، ت 598 ه ق ، تفسير مفاتيح الاسرار و مصابيح الانوار ، ج 1 ، چاپ اول ، ايران - طهران : بنياد دائرة المعارف بزرگ اسلامى ، مركز ، انتشارات نسخ خطى ( 1409 ه ق ) . ( 3 ) ر . ك : محمد بن عبد الكريم شهرستانى ، همان . ( 4 ) ر . ك : عبد الرحمن سيوطى ، پيشين ، ج 1 ، صص 182 - 183 . محمد عبد العظيم زرقانى ، پيشين ، ج 1 ، ص 254 - 255 . و ابن الحجر الهيتمى المكى ( ت 974 ) ، الصواعق المحرقه چاپ سوم - مصر - قاهره : مكتبة القاهرة شركة الطباعة الفنية المتحدة ، ( 1385 ه ق ) ، ص 128 . و ابو عبد اللّه زنجانى ، تاريخ القرآن ، چاپ اول - دمشق : دار الحكمة ( 1410 ه ق ) ، صص 104 - 105 . و محمد بن عبد الكريم شهرستانى ، پيشين ، ص 5 .